Dava Dosya Cevaplama
Ara karar nedir? Nihai karardan farkı, süreler ve itiraz
Ara karar nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: ara karar, mahkemenin yargılama sürerken davayı bitirmeden verdiği, davanın nasıl yürüyeceğini belirleyen karardır; tanık dinlenmesi, bilirkişiye gidilmesi, avans istenmesi ya da bir belgenin getirtilmesi gibi. Davayı sona erdiren karar ise nihai karardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 294. maddesine göre mahkeme, usule veya esasa ilişkin bir nihai kararla davayı sona erdirir; yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karar da hükümdür. Bu rehberde ara karar ile nihai karar arasındaki farkı, ara karar örneklerini, kesin süreli ara kararları ve ara karara itiraz konusunu kanun metinleriyle anlatıyoruz. Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki danışmanlık ya da avukatlık hizmeti değildir.
Yayın:
1- Ara karar nedir, ne demek?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ara kararın tanımını ayrı bir maddede vermez. Tanım, nihai kararın tanımından çıkar: HMK 294'e göre mahkeme, usule veya esasa ilişkin bir nihai kararla davayı sona erdirir. Davayı sona erdirmeyen, yargılamanın bir sonraki adımını belirleyen her karar ise uygulamada ara karar diye anılır. Kanunun resmî metninde “ara karar” ifadesi tek bir yerde geçer: HMK 154/3-ğ'ye göre duruşma tutanağına mutlak olarak yazılması gereken hususlardan biri “ara kararları ve hükmün sonucu”dur. Bunu kanunun metnini tarayarak doğruladık.
Kısacası ara karar ne demek sorusunun yanıtı, “yol gösteren karar”dır. Ara karar davanın kazanılıp kaybedildiğini söylemez; tarafa bir iş, bir süre ya da bir yükümlülük verir. Örneğin hâkim bir duruşmada “davacıya tanık listesini sunması için iki hafta kesin süre verilmesine” diye karar yazdığında, bu bir ara karardır. Dava dosyası hâkimin önüne ilk geldiğinde yazılan ve uygulamada tensip zaptı denilen tutanak da ilk ara karardır; ayrıntısını tensip zaptı nedir rehberimizde anlattık.
Ara kararın temel özellikleri kanun metinlerine göre şöyledir:
- Davayı sona erdirmez: davayı bitiren karar nihai karardır (HMK m.294).
- Tutanağa yazılır: ara kararlar duruşma tutanağına geçirilir (HMK m.154/3-ğ).
- Tarafa iş ve süre verebilir: hâkim tayin ettiği süreyi kesin süre yapabilir (HMK m.94).
- Kural olarak ayrıca istinaf edilmez: istinaf yolu açık kararlar HMK m.341'de sayılır.
2- Ara karar ile nihai karar (hüküm) arasındaki fark
Nihai karar ile ara karar arasındaki fark, kararın davayı bitirip bitirmediğidir. HMK 294'e göre hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur; tefhim, her hâlde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunması suretiyle olur. HMK 297'ye göre hüküm “Türk Milleti Adına” verilir ve tarafların iddia ve savunmalarının özetini, delillerin tartışılmasını, hüküm sonucunu, yargılama giderlerini, varsa kanun yolları ve süresini kapsar. HMK 301'e göre taraflardan her birine verilen hüküm nüshası ilamdır. Ara karar için kanun bu şekil şartlarını aramaz; ara karar duruşma tutanağına yazılır ve tutanağın bir parçası olarak kalır.
İkinci önemli fark kanun yoludur. HMK 341'e göre ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına ve ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz konusunda sayılan kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. HMK 345'e göre istinaf süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Ara kararlar bu listede ayrıca sayılmaz. İstinaf süresinin nasıl hesaplandığını istinaf süresi rehberimizde, hükmün gerekçesinin ne zaman yazıldığını gerekçeli karar nedir yazımızda anlattık.
Ara karar ile nihai karar arasındaki farkı yan yana görelim:
| Fark | Ara karar | Nihai karar (hüküm) | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Davayı bitirir mi? | Hayır; yargılamanın yürüyüşünü belirler | Evet; davayı usulden ya da esastan bitirir | HMK m.294 |
| Nereye yazılır? | Duruşma tutanağına | Gerekçeli karara; nüshası ilamdır | HMK m.154, 297, 301 |
| İstinaf | Kural olarak ayrıca başvurulmaz | İki hafta içinde başvurulabilir | HMK m.341, 345 |
| Sonucu | Tarafa iş, süre ya da yükümlülük verir | Tarafların hak ve borçlarını belirler | HMK m.94, 297 |
3- Ara karar örnekleri: mahkeme hangi konularda ara karar verir?
Hangi konuda ara karar verileceği kanunda tek bir liste hâlinde sayılmaz; hâkim dosyanın durumuna göre karar verir. HMK 30'a göre hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür; ara kararlar bu yükümlülüğün aracıdır. Dosyalarda en sık karşılaşılan ara karar örnekleri ve kanundaki dayanakları aşağıdaki tabloda.
Tablodaki kararların bir kısmı doğrudan size bir yükümlülük yükler. HMK 120'ye göre avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa eksiğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. HMK 324'e göre her taraf ikamesini istediği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır; yatırılmazsa ve diğer taraf da yatırmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. HMK 266'ya göre mahkeme, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir; bilirkişi raporu geldikten sonra ne yapılacağını bilirkişi raporu nedir yazımızda anlattık. HMK 165'e göre hüküm verilmesi başka bir davaya ya da idari makamın kararına bağlıysa mahkeme yargılamayı bekletebilir; mahkemenin ilgili tarafa başvuru için verdiği süre içinde başvurulmazsa o taraf bu iddiasından vazgeçmiş sayılır.
Ara kararların konuları dört başlıkta toplanabilir:
- Süre ve avans: gider avansı, delil avansı, dava şartı için kesin süre.
- Delil: tanık, bilirkişi, belge getirtilmesi.
- Yargılamanın yönü: bekletme, birleştirme, ayırma.
- Geçici koruma: ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri.
| Ara karar | Kanundaki kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Gider avansının tamamlanması | Avans yetersizse davacıya iki haftalık kesin süre verilir | HMK m.120 |
| Delil avansı | İstenen delilin avansı verilen kesin süre içinde yatırılır | HMK m.324 |
| Bilirkişi incelemesi | Özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişi görüşü alınır | HMK m.266 |
| Dava şartı noksanlığı | Giderilebilir noksanlık için kesin süre verilir | HMK m.115 |
| Bekletici sorun | Başka davanın ya da idari makamın kararı beklenebilir | HMK m.165 |
| Birleştirme ve ayırma | Bağlantılı davalar birleştirilebilir, birlikte görülenler ayrılabilir | HMK m.166-167 |
| İhtiyati tedbir | Talep üzerine tedbire karar verilebilir ya da talep reddedilebilir | HMK m.389-391 |
4- Kesin süreli ara karar: süre kaçarsa ne olur?
Ara kararda size bir süre verildiyse ilk bakmanız gereken şey, sürenin kesin olup olmadığıdır. HMK 90'a göre süreler kanunda belirtilir veya hâkim tarafından tespit edilir; hâkim kendi tespit ettiği süreleri haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir. HMK 94'e göre kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkim de tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir; bu durumda süreye konu işlemi hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklar ve süreye uyulmamasının hukuki sonuçlarını açıkça tutanağa geçirerek ihtar eder. Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar.
Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçirmiş olan taraf ise yeniden süre isteyebilir; HMK 94'e göre bu şekilde verilecek ikinci süre kesindir ve yeniden süre verilemez. Sürenin nasıl uzatılacağını süre uzatım dilekçesi rehberimizde anlattık. Elde olmayan sebeplerle kesin süreyi kaçırdıysanız HMK 95'e göre eski hâle getirme talebinde bulunabilirsiniz; HMK 96'ya göre bu talep, işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır.
Süreyi doğru hesaplamak da en az süre kadar önemlidir. HMK 92'ye göre süreler gün olarak belirlenmişse tebliğ veya tefhim edildiği gün hesaba katılmaz; hafta, ay veya yıl olarak belirlenmişse başladığı güne son hafta, ay veya yıl içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde biter. HMK 93'e göre resmî tatil günleri süreye dâhildir; sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter. Ara karar size elektronik tebligatla geldiyse tebliğ tarihinin nasıl belirlendiğini e-tebligat süre hesaplama rehberimizde, adli tatilin sürelere etkisini adli tatilde süreler yazımızda anlattık. Ara karardaki süreyi kaçırmanın sonuçları kanunda şöyledir:
- İşlem hakkı düşer: kesin süre geçince o işlem yapılamaz (HMK m.94).
- Delilden vazgeçilmiş sayılır: delil avansı kesin sürede yatırılmazsa (HMK m.324).
- Dava usulden reddedilir: dava şartı noksanlığı kesin sürede giderilmezse (HMK m.115).
- İddiadan vazgeçilmiş sayılır: bekletici sorun için verilen sürede başvurulmazsa (HMK m.165).
5- Ara karara itiraz edilebilir mi?
Hukuk davalarında genel kural şudur: HMK 341'e göre istinaf yolu, ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına ve ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz konusunda sayılan kararlara karşı açıktır. Ara kararlar bu listede ayrıca sayılmadığı için tek başına istinaf edilmez. Kanun bazı ara kararlar için bunu açıkça yazar: HMK 168/2'ye göre ilk derece mahkemelerince verilen ayırma kararlarına karşı istinaf yoluna ancak hükümle birlikte gidilebilir. HMK 353/1-a-5'e göre de bölge adliye mahkemesi, mahkemenin usule aykırı olarak davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına karar verdiğini tespit ederse kararın kaldırılmasına karar verir. Yani usule aykırı bir ara karar, hükme karşı yapılan istinaf başvurusunda ileri sürülür.
Kanunun ayrıca kanun yolu tanıdığı ara kararlar da vardır. HMK 391/3'e göre ihtiyati tedbir talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir; yüzüne karşı aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilen taraf da kanun yoluna başvurabilir. HMK 394'e göre karşı taraf dinlenmeden verilmiş ihtiyati tedbir kararlarına, tedbirin uygulanmasından ya da uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde, kararı veren mahkemeye itiraz edilebilir. HMK 337/2'ye göre adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir. İhtiyati tedbirin şartlarını ihtiyati tedbir nedir rehberimizde anlattık.
Kanun yolu tanınmayan bir ara karara katılmıyorsanız görüşünüzü dilekçeyle ya da duruşmada mahkemeye bildirebilirsiniz; HMK 90'a göre hâkim kendi tespit ettiği süreleri haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir. Ara karara itiraz konusunda kanundaki başlıca yollar şunlardır:
| Karar | Başvuru yolu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ayırma kararı | İstinaf, ancak hükümle birlikte | Hükmün istinaf süresi | HMK m.168/2, 345 |
| İhtiyati tedbir talebinin reddi | Kanun yolu | Kanunda gösterilen sürede | HMK m.341, 391/3 |
| Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbir | Kararı veren mahkemeye itiraz | Bir hafta | HMK m.394 |
| Adli yardım talebinin reddi | Kararı veren mahkemeye itiraz | Tebliğden itibaren iki hafta | HMK m.337/2 |
6- Ceza davasında ara karar ve itiraz
Ceza yargılamasında kural farklıdır ve dayanak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'dur. CMK 34'e göre hâkim ve mahkemelerin her türlü kararı, karşı oy dahil, gerekçeli olarak yazılır ve kararlarda başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve şekilleri belirtilir. CMK 267'ye göre hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. CMK 268'e göre itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir.
Hükümden önce verilen kararlar için CMK 272/2 açık bir kural koyar: hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir. CMK 271'e göre merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir; ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı ise itiraz yoluna gidilebilir. Ceza dosyasında iddianamenin kabulünden sonraki aşamayı iddianame nedir yazımızda anlattık.
Hukuk ve ceza yargılamasında ara karara karşı yolları şöyle karşılaştırabilirsiniz:
| Konu | Hukuk davası | Ceza davası |
|---|---|---|
| Genel kural | Ara karar tek başına istinaf edilmez | Kanunun gösterdiği hâllerde itiraz |
| İtiraz süresi | Kanunda sayılan kararlarda ayrı süre | Öğrenmeden itibaren iki hafta |
| Hükümle birlikte | Ayırma kararı hükümle birlikte istinaf edilir | Hükme esas kararlar hükümle birlikte istinaf edilir |
| Dayanak | HMK m.168, 341, 394, 337 | CMK m.267, 268, 272 |
7- Duruşmada verilen ara karar: tutanak ve işlemden kaldırma
Ara kararların çoğu duruşmada verilir ve duruşma tutanağına yazılır. HMK 154'e göre hâkim, tahkikat ve yargılama işlemlerinin icrasını ve tarafların sözlü açıklamalarını zabıt kâtibi aracılığıyla tutanağa kaydettirir; ara kararları ve hükmün sonucu ile karar veya hükmün açıklanma biçimi tutanağa mutlak olarak yazılır. Tutanakta sözü edilen veya dosyaya konduğu belirtilen belgeler de tutanağın eki sayılır. Bu yüzden duruşmaya katılamadıysanız neyin kararlaştırıldığını tutanağı okuyarak öğrenirsiniz.
Duruşmaya gelmemenin de bir ara karar sonucu vardır. HMK 150'ye göre usulüne uygun şekilde davet edilmiş taraflar duruşmaya gelmezse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir; taraflardan biri gelip diğeri gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez. İşlemden kaldırılan dosyanın üç ay içinde yenilenebileceğini dosyanın işlemden kaldırılması rehberimizde anlattık.
Duruşmadan sonra ara karar tutanağını okurken izleyeceğiniz adımlar şunlardır:
- Duruşma tutanağını açın ve ara kararlar bölümünü bulun.
- Size yüklenen her işi ve süresini yazın; her biri ayrı satır olsun.
- Sürenin kesin olup olmadığına bakın ve ihtar edilen sonucu not edin.
- Sürenin başlangıcını belirleyin: tefhim mi, tebliğ mi?
- Son günü takvime işleyin ve bir sonraki duruşma tarihini not edin.
8- “Ara karar verildi” ne demek, ara karar nereden görülür?
UYAP Vatandaş Portal'da ya da e-Devlet'te dosya hareketlerinde “ara karar” ifadesini içeren bir kayıt görüyorsanız, mahkeme dosyada yargılamanın yürüyüşüne ilişkin bir karar vermiş demektir. Bu kayıt bir hüküm değildir; davanın kabul ya da reddi anlamına gelmez. Size bir iş ya da süre verilip verilmediğini kaydın başlığından anlayamazsınız; kararın ya da tutanağın metnini açıp okumanız gerekir. Evrak .udf uzantılıysa ne olduğunu UDF dosyası nedir yazımızda anlattık; tarayıcıda açmak için ücretsiz UDF görüntüleyici sayfasına, telefondan bakıyorsanız telefonda UDF dosyası açma rehberine bakabilirsiniz.
Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti, kesin süreli ara kararları takip etmek için tasarlandı. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz; yalnız seçtiğiniz dosyaların evrakı hesabınıza şifreli kopyalanır ve metne çevrilir. Hukuk asistanı dosyanızdaki evrakı ve kanunun resmî metnini okuyarak “son ara kararda bana hangi süre verildi, süre kesin mi?” gibi sorularınızı yanıtlar ve isterseniz son gün ile duruşma için hatırlatma kurar; asistanın önerdiği hatırlatma onayınız olmadan gönderilmez. Asistan hukuki danışmanlık vermez ve davanın sonucuna dair tahminde bulunmaz; dilekçenin hazırlanması, gönderimi ve harç ödemesi sizde kalır.
Ara kararlar davanın sonuna kadar birbirini izler; sonunda hüküm gelir. Hükümden sonraki adımlar için istinaf dilekçesi örneği rehberimize, benzer yazılar için Dava Dosya Cevaplama kategorisine, tüm yazılar için blog sayfasına bakabilirsiniz. Bu yazıdaki süreler kanunun genel kurallarıdır; somut dosyanızda süre ve yapılacak işler konusunda bir avukata danışın. Ara karar kaydını gördüğünüzde yapacaklarınız:
- Dosya hareketlerinde ara karar kaydını bulun ve evrakı açın.
- Kararda size verilen işi ve süreyi çıkarın.
- Tebliğ ya da tefhim tarihini belirleyin.
- Kesin sürenin son gününü hesaplayın ve takvime işleyin.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Ara karar ne demek?
Ara karar, mahkemenin yargılama sürerken davayı bitirmeden verdiği, yargılamanın nasıl yürüyeceğini belirleyen karardır. HMK 294'e göre davayı sona erdiren karar nihai karardır; uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karar da hükümdür. Ara kararlar HMK 154'e göre duruşma tutanağına yazılır.
Ara karar ile nihai karar arasındaki fark nedir?
Nihai karar davayı usulden ya da esastan sona erdirir; ara karar ise davayı bitirmez, taraflara iş, süre ya da yükümlülük verir. HMK 341'e göre istinaf yolu nihai kararlara ve ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz konusunda sayılan kararlara karşı açıktır; ara kararlar bu listede ayrıca sayılmaz.
Ara karara itiraz edilir mi?
Hukuk davalarında ara karar kural olarak tek başına istinaf edilmez. Kanun bazı kararlar için ayrı yol tanır: ihtiyati tedbire HMK 394'e göre bir hafta içinde, adli yardım talebinin reddine HMK 337'ye göre tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir; ayırma kararına HMK 168'e göre ancak hükümle birlikte istinaf yoluna gidilebilir. Ceza davalarında CMK 267 ve 268'deki itiraz yolu uygulanır. Somut dosyanızda nasıl hareket edeceğinizi bir avukata danışın.
Kesin süreli ara karar ne demek?
HMK 94'e göre hâkim tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir; bu durumda işlemi açıkça belirtir ve süreye uyulmamasının sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar eder. Kesin süre içinde işlemi yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar. Elde olmayan sebeplerle süreyi kaçırdıysanız HMK 95 ve 96'ya göre engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme isteyebilirsiniz.
Ara karar örnekleri nelerdir?
Gider avansının tamamlanması için kesin süre (HMK 120), delil avansı (HMK 324), bilirkişi incelemesi (HMK 266), dava şartı noksanlığı için kesin süre (HMK 115), bekletici sorun (HMK 165), davaların birleştirilmesi veya ayrılması (HMK 166-167) ve ihtiyati tedbir talebi hakkında verilen kararlar (HMK 389-391) sık karşılaşılan ara karar örnekleridir. Dava açıldıktan sonraki ilk ara karar uygulamada tensip zaptı olarak anılır.
Ara karar nereden görülür?
Ara kararlar duruşma tutanağına yazılır; tutanağı ve dosya evrakını UYAP Vatandaş Portal'a e-Devlet şifresiyle girerek görebilirsiniz. Evrak .udf uzantılıysa UYAP Editör ile ya da tarayıcıda çalışan bir UDF görüntüleyiciyle açabilirsiniz. Ara karar size tebligatla da gönderilebilir; süreleri tebliğ tarihine göre hesaplayın.