Dava Dosya Cevaplama
Usulsüz tebligat nedir? Tebligat Kanunu 21, 32 ve 35. maddelere göre sonuçları
Usulsüz tebligat, mahkeme ya da icra dairesinin gönderdiği bir evrakın Tebligat Kanunu'nda yazılı usullere uymadan teslim edilmesidir: yanlış adrese bırakılması, alma ehliyeti olmayan birine verilmesi ya da tebliğ mazbatasının eksik doldurulması gibi. Bu ayrım önemlidir, çünkü dava ve itiraz süreleri tebliğ tarihinden işler; tebliğ usulsüzse süre de yanlış başlatılmış olabilir. Bu rehberde kâğıt (fiziki) tebligatın kurallarını, Tebligat Kanunu 21 ve 35. maddelerini, usulsüz tebligatın sonucunu düzenleyen 32. maddeyi ve icra dosyasında şikâyet yolunu kanun metinleriyle anlatıyoruz. Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki danışmanlık ya da avukatlık hizmeti değildir.
Yayın:
1- Usulsüz tebligat nedir?
7201 sayılı Tebligat Kanunu, tebligatın nereye, kime ve hangi belgeyle yapılacağını tek tek sayar. Kanun “usulsüz tebligat” diye ayrı bir tanım yapmaz; 32. maddede “tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile” ifadesini kullanır. Uygulamada usulsüz tebligat, bu kurallardan en az birine uyulmadan yapılan tebliğ anlamına gelir.
Bu yazı kâğıt tebligatı, yani PTT görevlisinin ya da memurun evrakı adrese getirdiği tebligatı anlatır. Elektronik tebligatın kendi kuralları vardır; onlar için e-tebligat nedir ve e-tebligat süre hesaplama yazılarımıza bakın. Kâğıt tebligatta usul kontrolü dört noktada yapılır:
- Doğru adres
- Evrakı alma yetkisi olan kişi
- Eksiksiz tebliğ mazbatası
- Kanundaki özel usullere uyulması
2- Tebligat hangi adrese ve kime yapılmalı?
Tebligat Kanunu'nun 10. maddesine göre tebligat, tebliğ yapılacak kişiye bilinen en son adresinde yapılır. Bilinen en son adres tebligata elverişli değilse ya da orada tebligat yapılamazsa, adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi bilinen en son adres kabul edilir ve tebligat buraya yapılır. Kişinin başvurusu ya da kabulü şartıyla her yerde tebligat yapılabilir. 11. maddeye göre vekil aracılığıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır.
Muhatap adreste yoksa evrak herkese bırakılamaz. 16. maddeye göre tebliğ, muhatapla aynı konutta oturan kişilere ya da hizmetçilerinden birine yapılır. Belli bir yerde sürekli meslek ya da sanatını icra edenler orada bulunmazsa tebliğ, 17. maddeye göre aynı yerdeki daimi memur ya da müstahdemlerinden birine yapılır. 22. madde ise muhatap yerine evrakı alan kişinin görünüşüne göre on sekiz yaşından küçük olmamasını ve açıkça ehliyetsiz bulunmamasını şart koşar.
Bu kişiler muhatabın geçici olarak başka bir yere gittiğini söylerse 20. madde uygulanır: beyan ve beyanda bulunanın adı soyadı tebliğ mazbatasına yazılır, evrak bu kişiye verilir. Bu durumda tebliğ, evrakın verildiği tarihte ya da ihbarname kapıya yapıştırıldıysa bu tarihten itibaren on beş gün sonra yapılmış sayılır. Muhatap yerine evrakı alabilecek kişilere ait kurallar özetle şöyledir:
| Durum | Evrakı kim alabilir? | Kanun maddesi |
|---|---|---|
| Muhatap adreste | Muhatabın kendisi | TK 10 |
| Vekille takip edilen iş | Vekil | TK 11 |
| Muhatap adreste yok | Aynı konutta oturan kişiler ya da hizmetçilerinden biri | TK 16 |
| Sürekli meslek icra edilen yer | Aynı yerdeki daimi memur ya da müstahdemlerden biri | TK 17 |
| Muhatap yerine alan herkes için | Görünüşe göre 18 yaşından küçük olmayan, açıkça ehliyetsiz bulunmayan kişi | TK 22 |
3- Tebliğ mazbatasında neler yazmalı?
Tebligat Kanunu'nun 23. maddesine göre tebliğ bir mazbata ile belgelenir. Mazbata; tebliği çıkaran merciin adını, tebliği isteyen ve tebliğ olunacak kişilerin adlarını ve adreslerini, tebliğin konusunu, tebliğin kime yapıldığını, tebliğin nerede ve ne zaman yapıldığını, evrakı alanın imzası ile tebliğ memurunun adını, soyadını ve imzasını içermelidir.
Evrak muhataptan başkasına verildiyse o kişinin adı, soyadı, adresi ve 22. maddeye göre evrakı almaya ehil olduğu da mazbatada yazmalıdır. 21. madde uygulandıysa bu işlemlerin yapıldığı, adreste bulunmama ya da almaktan kaçınma için gösterilen sebep; tebligat adres kayıt sistemindeki adrese yapıldıysa buna ilişkin kayıt da mazbataya geçer. Tebliğ mazbatasında kontrol edilecekler şunlardır:
- Tebliğin kime yapıldığı
- Tebliğin nerede ve ne zaman yapıldığı
- Adreste bulunmama sebebi
- Adres kayıt sistemi kaydı
- Evrakı alanın imzası
4- Tebligat Kanunu 21. madde: adreste kimse bulunmazsa
Tebligat Kanunu 21. madde, muhatap ve onun yerine evrakı alabilecek kişilerden hiçbiri adreste bulunmadığında ya da evrakı almaktan kaçındığında uygulanır. Tebliğ memuru evrakı o yerin muhtarına ya da ihtiyar heyeti üyelerinden birine veya zabıta amir ya da memurlarına imza karşılığında teslim eder. Evrakı teslim alanın adresini gösteren ihbarnameyi de adresteki binanın kapısına yapıştırır.
Adreste bulunmama hâlinde durum, mümkünse en yakın komşulardan birine, varsa yönetici ya da kapıcıya da bildirilir. Kanuna göre ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih tebliğ tarihi sayılır. Maddenin ikinci fıkrası, adres kayıt sistemindeki adrese yapılan tebligatı ayrıca düzenler: muhatap o adreste hiç oturmamış ya da oradan sürekli ayrılmış olsa bile evrak muhtar ya da zabıtaya teslim edilir, ihbarname kapıya yapıştırılır ve yapıştırma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Tebligat Kanunu 21. maddeye göre tebliğ şu adımlarla yapılır:
- Adreste kimse bulunmaz ya da evrak alınmaz
- Evrak muhtar ya da zabıtaya teslim edilir
- İhbarname binanın kapısına yapıştırılır
- Durum komşuya, yöneticiye ya da kapıcıya bildirilir
- Kapıya yapıştırma tarihi tebliğ tarihidir
5- Tebligat Kanunu 35. madde: adres değiştiyse
Tebligat Kanunu 35. madde, kendisine ya da adresine kanuna uygun bir tebliğ yapılmış kişinin adres değiştirmesini düzenler. Bu kişi yeni adresini tebliği yaptıran merciye hemen bildirmek zorundadır; bundan sonraki tebliğler bildirilen yeni adrese yapılır. Maddenin uygulanması için önce o adrese usulüne uygun bir tebliğ yapılmış olması gerekir; bu, maddenin ilk cümlesinde yazılı şarttır.
Adresini değiştiren kişi yenisini bildirmez ve adres kayıt sisteminde yerleşim yeri adresi de tespit edilemezse, tebliğ olunacak evrakın bir nüshası eski adresteki binanın kapısına asılır ve asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Bundan sonra eski adrese çıkarılan tebliğler muhataba yapılmış sayılır. Tüzel kişiler için, daha önce tebligat yapılmamış olsa bile resmî kayıtlardaki adresleri esas alınır. Yurt dışındaki adresine daha önce tebligat yapılmış Türk vatandaşı için ise bildirimin adrese ulaştığının belgelendiği tarihten itibaren otuz gün sonra tebligat yapılmış sayılır. 35. maddenin özeti:
- Ön şart: daha önce usulüne uygun tebliğ yapılmış olmalı
- Yeni adres bildirilmez ve adres kaydı yoksa: evrak eski adresin kapısına asılır
- Tebliğ tarihi: asılma tarihi
- Tüzel kişi: resmî kayıtlardaki adres esas alınır
6- Usulsüz tebligatın sonucu: Tebligat Kanunu 32. madde
Usulsüz tebligat kendiliğinden hükümsüz değildir. Tebligat Kanunu'nun 32. maddesinin metni şöyledir: “Tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile, muhatabı tebliğe muttali olmuş ise muteber sayılır. Muhatabın beyan ettiği tarih, tebliğ tarihi addolunur.” Yani usulsüz tebliğ, muhatap evraktan haberdar olduğunda geçerli hâle gelir ve tebliğ tarihi olarak muhatabın beyan ettiği tarih esas alınır.
Bu kuralın pratik sonucu şudur: usulsüz tebligatta süre, mazbatadaki tarihten değil, muhatabın tebliği öğrendiğini beyan ettiği tarihten işlemeye başlar. Bu nedenle öğrenme tarihini belgelemek ve bu tarihi dilekçede açıkça yazmak önemlidir. Öğrenme tarihi dosyadaki başka evraklarla çelişiyorsa bu durum ayrıca değerlendirilir; somut dosyanızda avukata danışın. Kuralın işleyişi:
- Tebliğ usule aykırı yapılır
- Muhatap tebliği öğrenir
- Tebliğ geçerli sayılır
- Muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihidir
7- İcra dosyasında usulsüz tebligat şikâyeti
Ödeme emri gibi icra dairesi evrakının usulsüz tebliği iddiası icra dosyalarında sık görülür. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 16. maddesine göre icra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemler hakkında, kanuna aykırı olmaları ya da olaya uygun bulunmamaları nedeniyle icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir. Şikâyet, bu işlemlerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır.
Tebligat Kanunu 32. maddeyle birlikte okunduğunda, usulsüz tebligat şikâyetinde öğrenme tarihi belirleyici olur: şikâyet dilekçesinde tebliğin neden usulsüz olduğu ve tebliği hangi tarihte öğrendiğiniz yazılır. Şikâyetle birlikte takibe itiraz da düşünülüyorsa itiraz süresi ve şekli için icra takibine itiraz dilekçesi yazımıza, üçüncü kişiye gelen haciz ihbarnamesi içinse 89/1 haciz ihbarnamesi yazımıza bakabilirsiniz. Mahkeme dosyalarında usulsüz tebligat iddiasının hangi yolla ileri sürüleceği dosyanın türüne göre değişir; bunu somut dosyanızda avukata danışın.
Usulsüz tebligat şikâyetine hazırlık için şu sırayı izleyebilirsiniz; her adımda tarihleri evraktan alın, tahminle yazmayın:
- Tebliğ mazbatasını dosyadan alın ve 23. maddedeki bilgileri tek tek kontrol edin.
- Usule aykırılığı kanun maddesiyle eşleştirin: adres için 10, alan kişi için 16, 17 ve 22, kapıya yapıştırma için 21. madde.
- Tebliği öğrendiğiniz tarihi belirleyin ve belgeleyin; bu tarih 32. maddeye göre tebliğ tarihi sayılır.
- Şikâyet süresini öğrenme tarihinden hesaplayın; bu süre icra dairesi işlemleri içindir.
- Somut dosyanızda dilekçeyi göndermeden önce avukata danışın.
8- Dosyanızdaki tebligatları takip etmek
Tebligatla ilgili sorunların çoğu, evrakın geç fark edilmesinden ya da tarihlerin yanlış okunmasından doğar. Dosyanızdaki evrakları düzenli okumak, tebliğ mazbatasındaki tarihi ve öğrenme tarihinizi not etmek, süre hesabını bu tarihlere dayandırmak gerekir. Dosyadaki evrak UDF biçimindeyse UDF dosyası nedir yazımıza, UDF görüntüleyici aracına ve tüm ücretsiz UDF araçlarına bakabilirsiniz. Süreler adli tatile denk geliyorsa adli tatilde süreler yazımız ayrıca yol gösterir. Tebligat takibi şu üç adımdan oluşur; siz karar verirsiniz, kayıttaki tarihler esas alınır:
Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu takipte yardımcı olmak için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, seçtiğiniz dosyanın evrakı şifreli kopyalanır ve hukuk asistanı evrakı ile kanunun resmî metnini okuyarak “bu evrak ne zaman tebliğ edilmiş, süre başladı mı?” sorularınızı yanıtlar; isterseniz süre için hatırlatma kurar. Asistan hukuki danışmanlık vermez, tebliğin usule uygun olup olmadığına karar vermez; dilekçeyi UYAP'a siz gönderirsiniz. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine ve tüm yazılar için blog sayfasına bakabilirsiniz.
- Evrak okunur: tebliğ tarihi not edilir
- Öğrenme tarihi: belgelenir
- Süre hesaplanır: kanun maddesi resmî metinden okunur
9- Usulsüz tebligatta sık yapılan hatalar
Usulsüz tebligat konusunda sık görülen hatalar şunlardır; her biri yukarıdaki kanun maddelerinden birine dayanır:
- Usulsüz tebligatı yok saymak: 32. maddeye göre muhatap öğrenince tebliğ geçerli sayılır.
- Öğrenme tarihini belgelememek: süre muhatabın beyan ettiği tarihten işler.
- Kapıya yapıştırma tarihini göz ardı etmek: 21. maddede tebliğ tarihi bu tarihtir.
- Adres değişikliğini bildirmemek: 35. maddeye göre eski adrese yapılan tebliğ geçerli sayılabilir.
- Şikâyet süresini kaçırmak: İİK 16'ya göre süre öğrenmeden itibaren yedi gündür.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Usulsüz tebligat nedir?
Tebligat Kanunu'nda yazılı adres, alan kişi ya da tebliğ mazbatası kurallarına uyulmadan yapılan tebliğdir. Kanun ayrı bir tanım yapmaz; 32. madde “tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile” ifadesini kullanır.
Usulsüz tebligat geçersiz midir?
Kendiliğinden geçersiz değildir. Tebligat Kanunu 32'ye göre usule aykırı tebliğ, muhatap tebliğe muttali olmuşsa geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir.
Tebligat Kanunu 21. madde ne der?
Muhatap ve onun yerine evrakı alabilecek kimse adreste yoksa ya da evrakı almazsa, evrak muhtar ya da zabıtaya imza karşılığında teslim edilir, ihbarname binanın kapısına yapıştırılır. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih tebliğ tarihi sayılır.
Tebligat Kanunu 35. madde ne zaman uygulanır?
Kendisine ya da adresine daha önce kanuna uygun tebliğ yapılmış kişi adresini değiştirir, yenisini bildirmez ve adres kayıt sisteminde yerleşim yeri adresi de tespit edilemezse uygulanır. Evrak eski adresin kapısına asılır, asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır.
Usulsüz tebligat şikâyeti ne zaman yapılır?
İcra dairesi işlemleri için İcra ve İflas Kanunu 16'ya göre şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Mahkeme dosyalarında yol dosyanın türüne göre değişir; somut dosyanızda avukata danışın.
Evrakı komşum ya da kapıcı alabilir mi?
Tebligat Kanunu 16. madde evrakı muhatapla aynı konutta oturan kişilere ya da hizmetçilerine verilmesine izin verir. 21. maddede komşu, yönetici ya da kapıcı evrakı almaz; yalnız durum mümkünse onlara bildirilir, evrak muhtar ya da zabıtaya teslim edilir.