İstinaf dilekçesi örneği: HMK 342'ye göre unsurlar ve yer tutuculu iskelet

1- İstinaf dilekçesi nedir, hangi kararlara karşı verilir?

İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının bölge adliye mahkemesince yeniden incelenmesi için başvurulan kanun yoludur; istinaf dilekçesi de bu başvurunun yapıldığı yazılı metindir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 342. maddesine göre istinaf yoluna başvurma dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir. HMK 341'e göre hukukta istinafa gidilebilen kararlar şunlardır:

Her karar istinafa açık değildir. HMK 341/2'ye göre miktar veya değeri kanunda yazılı sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; manevi tazminat davalarında ise miktara bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir. Sınırın güncel tutarını bu yazıda vermiyoruz. HMK 297'ye göre hükmün sonuç kısmında varsa kanun yolları ve süresi gösterilir; kararınızın kesin olup olmadığını önce bu kısımdan okuyun. Gerekçeli kararın bölümlerini gerekçeli karar nedir yazımızda anlattık.

Ceza ve idari yargıda istinaf ayrı kanunlarla düzenlenir: ceza davalarında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) 272 ve 273. maddeler, idari yargıda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) 45. madde. Bu yazıdaki iskelet HMK'ya göre hazırlanmıştır; öteki yargı kollarındaki farkları 8. bölümde özetledik.

• Nihai kararlar
• İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları
• Karşı tarafın yüzüne karşı verilen tedbir ve haciz kararları (ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz)
• Tedbir ve hacze itiraz üzerine verilen kararlar (karşı tarafın yokluğunda verilen kararlara yapılan itiraz)

2- HMK 342'ye göre istinaf dilekçesinde bulunması gerekenler

HMK 342'nin ikinci fıkrası, istinaf dilekçesinde bulunacak hususları sekiz bent hâlinde sayar. Aşağıdaki tabloda her bendi ve dilekçede hangi satıra karşılık geldiğini görürsünüz. Dilekçede bulunacaklar dört grupta toplanır; HMK 342'ye göre istinaf dilekçesinin unsurları şöyle özetlenir:

Tebliğ tarihi (ç bendi) önemlidir, çünkü başvuru süresi bu tarihten işler; elektronik tebligatta tarihin nasıl bulunacağını e-tebligat süre hesaplama yazımızda anlattık. HMK 342/3 ise bir güvence içerir: dilekçe başvuranın kimliğini ve imzasını taşıyor ve başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları içeriyorsa, diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmaz; gerekli inceleme HMK 355 çerçevesinde yapılır. Bu güvence eksik dilekçe vermek için bir gerekçe değildir: inceleme dilekçedeki sebeplerle sınırlı olduğu için sebepleri yazılmayan bir dilekçede bölge adliye mahkemesinin bakacağı konular da daralır.

• Taraflar: a ve b bentleri
• Karar: c, ç ve d bentleri
• Sebep ve talep: e ve f bentleri
• İmza: g bendi

3- Başvuru sebepleri ve gerekçesi: dilekçenin en önemli bölümü

HMK 355'e göre inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır; bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir. Başka bir deyişle dilekçede yazmadığınız bir itiraz, kamu düzenine ilişkin değilse incelemeye girmeyebilir. Başvuru sebepleri ve inceleme sınırı şöyle işler:

HMK 352'ye göre bölge adliye mahkemesi dosya üzerinde ön inceleme yapar; başvuru sebeplerinin veya gerekçesinin hiç gösterilmemesi bu incelemede öncelikle karar verilen durumlardan biridir. Bu yüzden sebepleri “karar usul ve yasaya aykırıdır” gibi genel bir cümleyle geçiştirmek yerine tek tek yazmak daha sağlıklıdır. Her sebep için şu dört soruyu yanıtlamak düzenli bir metin sağlar:

HMK 357 sebeplerin kapsamını da sınırlar: bölge adliye mahkemesince resen göz önünde tutulacaklar dışında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez, yeni delillere dayanılamaz. Aynı maddeye göre ilk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen ya da mücbir bir sebeple gösterilmesine olanak bulunmayan deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir. İstinaf aşamasında ayrıca karşı dava açılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz ve davanın ıslahı istenemez.

1. Kararın hangi kısmına itiraz ediyorsunuz? Hüküm sonucundaki ilgili sırayı ya da gerekçedeki paragrafı belirtin.
2. Neden hatalı olduğunu düşünüyorsunuz? İtirazın usule mi, esasa mı ilişkin olduğunu ayırın; HMK 353 de kararın usul veya esas yönünden hukuka uygunluğunu ayrı anar.
3. Dosyada dayanağı nerede? İlk derece dosyasındaki ilgili evrakı, duruşma tutanağını ya da bilirkişi raporunu adıyla gösterin.
4. Hangi kanun maddesine dayanıyorsunuz? Maddeyi ezberden değil, resmî metinden kontrol ederek yazın.

• Sebepler dilekçede yazılır
• İnceleme bu sebeplerle sınırlıdır
• Kamu düzeni resen gözetilir

4- Yer tutuculu istinaf dilekçesi örneği (iskelet)

Aşağıdaki istinaf dilekçesi örneği bir iskelettir: köşeli parantez içindeki her ifade, kendi dosyanızdaki bilgiyle değiştirilecek bir yer tutucudur. Gerçek bir dosyaya ait isim, numara ya da olgu içermez ve her davaya olduğu gibi uyarlanamaz. İskelet beş bloktan oluşur: başlık ve taraflar, karar bilgileri, kararın özeti, sebepler ve gerekçe, talep sonucu ve imza. Dilekçe iskeletinin sırası aşağıdaki tabloda satır satır gösterilmiştir; son sütun her satırın kanundaki dayanağıdır.

Talep sonucunu yazarken bölge adliye mahkemesinin verebileceği karar türlerini bilmek işe yarar. HMK 353'e göre bölge adliye mahkemesi, sayılan hâllerde esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın gönderilmesine, öteki hâllerde başvurunun esastan reddine ya da kararı düzelterek yeniden esas hakkında karar verilmesine duruşma yapmadan karar verir. HMK 356'ya göre bu hâller dışında inceleme duruşmalı yapılır ve duruşma sonunda ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurmak dâhil gerekli kararlar verilir. Talebinizi bu karar türlerini göz önünde tutarak açık yazmak, ne istediğinizi belirgin kılar.

Deliller satırında kural olarak ilk derece dosyasında gösterilmiş delillere yer verin; HMK 357'deki istisnalar dışında yeni delile dayanılamaz. Delillerin ilk derecede hangi aşamada gösterildiğini davanın başındaki tensip zaptından ve duruşma tutanaklarından izleyebilirsiniz. “Hukuki sebepler” satırı kanunda ayrıca sayılmaz; uygulamada dilekçeyi okunur kılmak için kullanılır.

5- İstinaf dilekçesi nereye ve nasıl verilir?

HMK 343'e göre istinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir. Dilekçe hangi mahkemeye verilmişse o mahkemece bölge adliye mahkemesi başvuru defterine kaydolunur ve başvurana ücretsiz bir alındı belgesi verilir. Başka bir mahkemeye verilen dilekçe, kayıttan sonra örnekleriyle birlikte kararı veren mahkemeye gönderilir. Dosya, kararı veren mahkemece dilekçede gösterilen daire ile bağlı kalınmaksızın ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilir; hitapta daireyi yanlış yazmak dosyanın gideceği yeri belirlemez.

Başvurunun hangi gün yapılmış sayılacağı için HMK 343/3, dava dilekçesinin kaydına ilişkin 118. maddeyi uygular; 118'e göre dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dilekçenin verilmesinden dosyanın gönderilmesine kadar adımlar şöyledir (HMK 343 ve 347):

Dilekçe güvenli elektronik imzayla UYAP üzerinden de verilebilir. HMK 445'e göre kanunda fizikî olarak hazırlanması öngörülen belgeler güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda hazırlanabilir ve gönderilebilir; harç ve avans da elektronik ortamda ödenebilir ve elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter. Dilekçe hazırlamanın adımları için UYAP dilekçe yazma rehberimize, editör için UYAP Editör indirme yazısına bakabilirsiniz. Karar size UDF biçiminde geldiyse dosya türünü UDF dosyası nedir yazımızda anlattık; kararı tarayıcıda okumak için UDF görüntüleyici ücretsizdir.

• Dilekçe mahkemeye verilir
• Başvuru defterine kaydolunur
• Karşı tarafa tebliğ edilir
• Cevap için iki hafta işler
• Dosya bölge adliye mahkemesine gider

6- Harç, giderler ve başvuru süresi

HMK 344'e göre istinaf dilekçesi verilirken başvuru için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri dâhil tüm giderler ödenir. Bunların hiç ödenmediği ya da eksik ödendiği sonradan anlaşılırsa kararı veren mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve tamamlanmazsa başvurudan vazgeçmiş sayılacağını başvurana yazılı olarak bildirir; süre içinde tamamlanmazsa başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verilir. Harç tutarını bu yazıda vermiyoruz; güncel tutarı resmî tarifeden ya da adliyeden öğrenin.

Başvuru süresi HMK 345'e göre iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar; özel kanunlardaki süre hükümleri saklıdır. HMK 346'ya göre dilekçe kanuni süre geçtikten sonra verilirse ya da kesin bir karara ilişkinse, kararı veren mahkeme dilekçenin reddine karar verir; bu ret kararına karşı tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Sürenin hesaplanması için istinaf süresi rehberimize, adli tatilin etkisi için adli tatilde süreler yazımıza bakın. Dilekçeyle birlikte dikkat edilecek üç nokta şöyledir:

• Harç ve gider: dilekçe verilirken ödenir
• Eksik ödeme: bir haftalık kesin süre
• Başvuru süresi: tebliğden itibaren iki hafta

7- Başvurudan sonra: cevap, katılma yolu ve icra

HMK 347'ye göre istinaf dilekçesi kararı veren mahkemece karşı tarafa tebliğ olunur; karşı taraf tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesini kararı veren mahkemeye ya da gönderilmek üzere başka bir yer mahkemesine verebilir. Mahkeme, dilekçeler verildikten veya bunun için belli süreler geçtikten sonra dosyayı dizi listesine bağlı olarak bölge adliye mahkemesine gönderir. Karşı taraf kararın bir kısmından memnun değilse katılma yolu ile başvurabilir. Başvurudan sonraki kurallar şunlardır:

Bazı kaynaklarda katılma yoluyla istinaf için farklı gün sayıları geçer. Kanun metninde katılma yoluyla başvuru cevap dilekçesiyle yapılır ve cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK 347/2, 348/1). HMK 350/2'ye göre kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. İstinaf başvurusunun kötüniyetle yapıldığı anlaşılırsa HMK 351'e göre bölge adliye mahkemesince vekâlet ücreti ve disiplin para cezasına ilişkin 329. madde hükümleri uygulanır.

8- Ceza ve idari yargıda istinaf dilekçesi

Ceza davalarında CMK 273'e göre istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi ya da zabıt kâtibine bir beyanda bulunulmasıyla yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. CMK 273/4'e göre sanık ve katılan gibi başvuranların dilekçe veya beyanında nedenlerin gösterilmemesi inceleme yapılmasına engel olmaz; Cumhuriyet savcısı ise başvurma nedenlerini gerekçeleriyle birlikte yazılı isteminde açıkça gösterir.

İdari yargıda İYUK 45'e göre idare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir; dosyalar dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın bölge idare mahkemesine gönderilir. Kanun bazı kararları kesin sayar; parasal sınırı resmî metinden kontrol edin. Hukuk ve ceza istinaf dilekçesi farkı ile idari yargıyla karşılaştırma aşağıdadır:

9- İstinaf dilekçesinde sık yapılan hatalar

İstinaf dilekçesinde sık hatalar şunlardır; her birinin dayanağını parantez içinde verdik:

• Tebliğ tarihini yazmamak: tebliğ tarihi dilekçenin unsurudur ve başvuru süresi bu tarihten işler (HMK 342/2-ç, 345).
• Sebepleri hiç göstermemek: inceleme dilekçedeki sebeplerle sınırlıdır ve sebeplerin hiç gösterilmemesi ön incelemede karar verilen durumlardandır (HMK 352, 355).
• Yeni iddia ve delil eklemek: ilk derecede ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez, yeni delillere dayanılamaz (HMK 357).
• Harç ve gideri eksik bırakmak: verilen bir haftalık kesin sürede tamamlanmazsa başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verilir (HMK 344).
• Karşı taraf sayısı kadar örnek eklememek: dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir (HMK 342/1).

10- Dilekçeyi hazırlarken: kararı okumak ve avukata danışmak

İyi bir istinaf dilekçesi, gerekçeli kararı dikkatle okumakla başlar: hüküm sonucu, gerekçe ve kararda gösterilen kanun yolu bilgisi, sebeplerinizi yazacağınız zemindir. Kesinlik sınırı, yeni delil yasağı, katılma yolu ya da harç gibi konular dosyadan dosyaya farklı sonuç doğurabilir; bu yüzden somut dosyanızda bir avukata danışın. Bu yazıdaki iskelet yalnız bir başlangıç noktasıdır. Dilekçeye hazırlıkta destek şöyle kurgulanabilir; son karar sizde kalır:

Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu hazırlıkta yardımcı olmak için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, şifreniz kaydedilmez; seçtiğiniz dosyanın evrakı sizin parolanızla şifreli olarak kopyalanır. Hukuk asistanı gerekçeli kararı ve kanunun resmî metnini okuyarak “karar ne zaman tebliğ edilmiş, hangi madde uygulanıyor?” sorularınızı yanıtlar ve isterseniz başvuru süresi için hatırlatma kurar; önerdiği hatırlatma onayınız olmadan gönderilmez. Asistan hukuki danışmanlık vermez; istinaf dilekçesini siz yazar, imzalar ve verirsiniz. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine, tüm yazılar için blog sayfasına ve UDF tarafı için UDF ve UYAP rehberlerine bakabilirsiniz.

• Karar metni: evraktan okunur
• Kanun maddesi: resmî metinden okunur
• Süre: onayınızla hatırlatılır

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.118, 297, 329, 341-357, 445) — mevzuat.gov.tr
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.272, 273) — mevzuat.gov.tr
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.45) — mevzuat.gov.tr