89/1 haciz ihbarnamesi nedir, yedi gün içinde nasıl itiraz edilir?

1- 89/1 haciz ihbarnamesi nedir?

Haciz ihbarnamesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 89. maddesinin birinci fıkrasında tanımlanır. Borçlunun üçüncü bir kişideki alacağı, başka bir talep hakkı ya da üçüncü kişinin elinde bulunan taşınır malı haczedilirse icra memuru o üçüncü kişiye bir bildirim gönderir. Kanun bu bildirime parantez içinde “Haciz ihbarnamesi” adını verir. Uygulamada birinci fıkraya dayandığı için 89/1 haciz ihbarnamesi ya da birinci haciz ihbarnamesi diye anılır.

Madde, hamiline yazılı ya da ciro edilebilen bir senede bağlı olan alacakları bu kapsamın dışında tutar; ihbarname, senede bağlı olmayan alacak ve talep hakları ile üçüncü kişinin elindeki taşınır mallar içindir. 89/1 haciz ihbarnamesinin yeri, icra takibinde şöyle özetlenebilir:

• Borçlunun üçüncü kişideki alacağı ya da malı haczedilir
• İcra memuru üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderir
• Üçüncü kişi yedi gün içinde ya öder ya teslim eder ya da itiraz eder

2- Haciz ihbarnamesi kime gönderilir?

İhbarnamenin muhatabı takip borçlusu değil, borçluya borcu olan ya da borçlunun malını elinde bulunduran üçüncü kişidir. Bu kişi gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilir; örneğin borçlunun hesabının bulunduğu bir banka ya da borçluya ödeme yapması gereken bir şirket. Kanun bu kişiyi “üçüncü şahıs” diye anar; borçlunun kendisine ise ayrıca ödeme emri ve haciz işlemleri yoluyla ulaşılır. Ödeme emrine itiraz konusunu icra takibine itiraz dilekçesi yazımızda anlattık.

İİK 89'un yedinci fıkrasına göre haciz ihbarnamesi, borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bir tüzel kişinin veya müessesenin şubesine ya da tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilir. İhbarnamenin tebliğ edildiği merkez, tüm şubeleri veya birimlerini kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür. Bu yüzden merkezine ihbarname gelen bir kurum, yalnız tek bir şubesi için değil, bütün birimleri için yanıt vermelidir.

Maddenin 2018'de eklenen son fıkrasına göre haciz ihbarnamelerinin bildirimi ve bunlara verilecek cevaplar, güvenli elektronik imza kullanılarak Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ve bu sisteme entegre bilişim sistemleri üzerinden de yapılabilir; bu usulle yapılan bildirim tebliğ yerine geçer. Elektronik tebliğin hangi gün yapılmış sayıldığını merak ediyorsanız e-tebligat nedir yazımıza bakabilirsiniz.

3- İhbarnamede neler bildirilir?

İİK 89/1'e göre icra memuru ihbarnamede üçüncü kişiye iki tür uyarı yapar. Alacak haczedildiyse borçlu olan kişiye, bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli olmadığını bildirir. Mal haczedildiyse malı elinde bulunduran kişiye, malı ancak icra dairesine teslim edebileceğini, takip borçlusuna vermemesini, aksi hâlde malın bedelini icra dairesine ödemek zorunda kalacağını bildirir.

Kanun ayrıca ihbarnamede maddenin 2, 3 ve 4. fıkralarının da üçüncü kişiye bildirilmesini ister. Yani ihbarname yalnız “ödeme yapma” demez; itiraz süresini, itiraz edilmezse ne olacağını ve gerçeğe aykırı beyanın sonucunu da anlatır. İhbarnamede bildirilenler kanuna göre şunlardır:

• Borcun yalnız icra dairesine ödenebileceği
• Takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli olmadığı
• Malın yalnız icra dairesine teslim edilebileceği
• İtiraz süresi ve itiraz edilmezse doğacak sonuç
• Gerçeğe aykırı beyanın sonucu

4- Yedi günlük itiraz süresi ve itiraz sebepleri

İİK 89'un ikinci fıkrasına göre üçüncü kişi, aşağıdaki gibi bir iddiadaysa durumu haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmek zorundadır. Kanunda sayılan itiraz sebepleri şunlardır:

Süre ihbarnamenin üçüncü kişiye tebliğiyle başlar; ihbarnamenin düzenlendiği ya da borçluya bildirildiği gün değil. Elektronik yolla gelen bir tebligatta tebliğ gününün nasıl bulunacağını e-tebligat süre hesaplama rehberimizde, sürenin adli tatile rastladığı durumları da adli tatilde süreler yazımızda bulabilirsiniz. Yedi gün kanunda yazılı bir süredir; ihbarname elinize geçtiği gün tarihini not edin.

• Borcu olmadığı
• Malın elinde bulunmadığı
• İhbarnamenin tebliğinden önce borcun ödendiği
• Malın tüketildiği ya da kusuru olmadan telef olduğu
• Malın borçluya ait olmadığı
• Malın kendisine rehnedildiği
• Alacağın borçluya ya da onun gösterdiği yere verildiği

5- Haciz ihbarnamesine itiraz nasıl yapılır?

Kanun itiraz için özel bir biçim aramaz: bildirim icra dairesine yazılı veya sözlü yapılabilir. İİK 89'a göre üçüncü şahsın beyanı hiçbir harç ve resme tabi değildir. Elektronik imzası olan bir kurum, yukarıda anlattığımız gibi yanıtını UYAP ya da ona entegre sistemler üzerinden de verebilir. Haciz ihbarnamesine itiraz adımları şöyledir:

Aşağıdaki iskelet yalnız bir yer tutucudur; köşeli parantezleri kendi dosyanızın bilgileriyle doldurun ve beyanınızı belgeyle destekleyin. Genel itiraz dilekçesi düzeni için itiraz dilekçesi örneği yazımıza da bakabilirsiniz.

“[İcra Dairesi adı] Müdürlüğüne — Dosya No: [20XX/XXXX E.] — Beyanda bulunan üçüncü kişi: [ad/unvan, adres] — Konu: İİK 89/1 haciz ihbarnamesine itiraz — Açıklama: [tebliğ tarihi] tarihinde tebliğ edilen haciz ihbarnamesi üzerine, takip borçlusu [ad/unvan] adına [borcumuz bulunmadığını / elimizde malının bulunmadığını / borcun tebliğden önce ödendiğini] bildiririz. Ek: [varsa belge]. — [tarih, ad soyad / unvan, imza]”

1. İhbarnamenin tebliğ tarihini not edin
2. Kanunda sayılan itiraz sebebini belirleyin
3. Beyanınızı yedi gün içinde icra dairesine verin
4. Beyanın verildiğini gösteren kaydı saklayın

6- Süresinde itiraz edilmezse: 89/2 ve 89/3 ihbarnameleri

İİK 89'un üçüncü fıkrasına göre üçüncü kişi yedi gün içinde itiraz etmezse mal elinde ya da borç zimmetinde sayılır. Bu durum kendisine ikinci bir ihbarname ile bildirilir; uygulamada buna 89/2 ihbarnamesi denir. İkinci ihbarnamede üçüncü kişiden, tebliğden itibaren yedi gün içinde ikinci fıkradaki sebeplerle itiraz etmesi, etmezse zimmetinde sayılan borcu ödemesi ya da elinde sayılan malı teslim etmesi istenir.

İkinci ihbarnameye de süresinde itiraz etmeyen, ödeme ya da teslim yapmayan üçüncü kişiye on beş gün içinde parayı ödemesi, malı teslim etmesi yahut bu süre içinde menfi tespit davası açması, aksi hâlde zorlanacağı bildirilir; uygulamada buna 89/3 ihbarnamesi denir. Kanun metninde ikinci ihbarname ve bu son bildirim aynı fıkrada düzenlenir. Haciz ihbarnamesinde üç aşama aşağıdaki tabloda görülür.

89/3 bildiriminden sonra açılacak dava, dava sonuna kadar icra işlemlerinin durması ve kaybedilirse tazminat konusunu ayrıntılı olarak menfi tespit davası yazımızın haciz ihbarnamesi bölümünde anlattık; burada tekrarlamıyoruz. Kanun bu fıkraya göre açılan menfi tespit davalarının maktu harca tabi olduğunu da yazar ve icra işlemlerinin durmasına ilişkin cümlenin ardından “Bu süre içinde 106 ncı maddede belirtilen süreler işlemez.” der.

7- Gerçeğe aykırı beyanın sonucu

İtiraz etmek, her itirazın kabul edileceği anlamına gelmez. İİK 89'un dördüncü fıkrasına göre üçüncü kişi süresinde itiraz ederse alacaklı, üçüncü kişinin verdiği cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü kişinin İİK 338'in birinci fıkrasına göre cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. İcra mahkemesi tazminat davasını genel hükümlere göre çözer.

İİK 338/1'e göre bu Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı biçimde yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İİK 89'a göre bu hüküm, görevi gereği gerçeğe aykırı beyanda bulunan memurlar hakkında da uygulanır. Beyanınızı bu yüzden belgeye dayandırın; maddelerin tam metnini İcra ve İflas Kanunu'nun PDF metninden okuyabilirsiniz. Sonuçların özeti şöyledir:

• Alacaklı cevabın aksini icra mahkemesinde ispat edebilir
• Gerçeğe aykırı beyana üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülür
• Ayrıca tazminat istenebilir

8- Kusursuz bir engel varsa ve ödeme yapıldıktan sonra

İİK 89'un beşinci fıkrasına göre üçüncü kişi, kusuru olmadan bir engel nedeniyle süresi içinde itiraz edemediyse İİK 65 uygulanır. İİK 65'e göre kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresinde itiraz edemeyen kişi, paraya çevirme işlemi bitinceye kadar itiraz edebilir; ancak engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretini gösteren delillerle birlikte itirazını ve sebeplerini bildirmek ve gerekli harç ile masrafları ödemek zorundadır.

Aynı fıkranın son cümlesine göre üçüncü kişi her hâlde, borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödemek zorunda kaldığı paranın ya da teslim ettiği malın iadesini isteyebilir. Altıncı fıkraya göre malın teslimi mümkün olmazsa alacaklı, icra mahkemesine başvurarak malın değerini üçüncü kişiye ödetme hakkına sahiptir.

9- Borçlu ve alacaklı açısından haciz ihbarnamesi

Takip borçlusu için ihbarnamenin anlamı, üçüncü kişideki alacağının artık kendisine değil icra dairesine ödeneceğidir; kanun takip borçlusuna yapılan ödemeyi geçerli saymaz. İcra dairesinin bir işleminin kanuna aykırı ya da olaya uygun olmadığını düşünen taraf için İİK 16'da şikâyet yolu vardır: şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır.

Alacaklı açısından ise İİK 106'ya göre alacaklı veya borçlu hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir ve madde, borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağının da bu hükme tabi olduğunu açıkça yazar. Haczin bir başka türü olan, takipten önce alınan güvence için ihtiyati haciz nedir yazımıza bakabilirsiniz.

10- Dosyanızda ihbarnameyi ve süreyi takip etmek

İhbarnamenin ve ona verilen cevabın icra dosyasında görünüp görünmediğini UYAP'tan kontrol edebilirsiniz. Evrakın dosyada nasıl görüntüleneceğini UYAP evrak görüntüleme rehberimizde, UDF biçimindeki evrakın nasıl açılacağını da UDF dosyası nedir yazımızda anlattık.

Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu işte yardımcı olmak için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, seçtiğiniz dosyanın evrakı şifreli kopyalanır ve hukuk asistanı evrakı ile kanunun resmî metnini okuyarak “bu evrak ne diyor, süre başladı mı?” sorularınızı yanıtlar; isterseniz süre için hatırlatma kurar. Asistan hukuki danışmanlık vermez, beyanı icra dairesine siz verirsiniz. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine ve tüm yazılar için blog sayfasına bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki danışmanlık ya da avukatlık hizmeti değildir. Somut dosyanızda avukata danışın.

11- Sık yapılan hatalar

Haciz ihbarnamesinde sık hatalar şunlardır:

• İhbarnameyi görmezden gelmek: yedi gün içinde itiraz edilmezse mal elinde ya da borç zimmetinde sayılır.
• Borcu takip borçlusuna ödemek: kanuna göre ihbarnameden sonra takip borçlusuna yapılan ödeme geçerli değildir.
• Süreyi düzenleme tarihinden saymak: süre ihbarnamenin üçüncü kişiye tebliğinden itibaren işler.
• Belgesiz ve gerçeğe aykırı beyan vermek: alacaklı cevabın aksini icra mahkemesinde ispat edebilir.

Kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m.16, 65, 89, 106, 338) — mevzuat.gov.tr
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, tam metin (PDF) — mevzuat.gov.tr