Islah nedir? Tamamen ve kısmen ıslah, süresi ve dilekçesi

1- Islah nedir, ıslah ne demek?

Günlük dilde ıslah, bir şeyi düzeltmek ve iyileştirmek anlamında kullanılır. Yargılamada ise kavramın dar ve teknik bir karşılığı vardır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176. maddesi kuralı şöyle koyar: “Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir.” Kanun metninden üç sonuç çıkar: hakkı davacı da davalı da kullanabilir, yalnız kendi işlemini düzeltebilir ve bunu kısmen ya da tamamen yapabilir.

Neden böyle bir kurum var? Çünkü HMK 141'e göre dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez. Aynı maddenin ikinci fıkrası iki istisnayı saklı tutar: ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati. Yani dilekçe aşaması kapandıktan sonra karşı taraf rıza göstermiyorsa, iddia ya da savunmayı değiştirmenin kanundaki yolu ıslahtır. Dilekçe aşamasının ne zaman başlayıp kapandığını tensip zaptı rehberimizde adım adım görebilirsiniz.

Bir iddiayı dilekçe aşaması bitince değiştirmek için kanundaki üç yol şöyle özetlenir:

• Karşı tarafın açık muvafakati
• Bir kez kullanılan ıslah hakkı
• Alacakta talep artırma (HMK 109/4)

2- Islahın şartları: bir kez, aynı davada, tahkikat bitmeden

Kanunun aradığı şartlar kısadır, ama her biri sonuç doğurur. HMK 176/2 “Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.” der. Bu nedenle hakkı küçük bir eksik için harcamadan önce, davanın ilerleyen aşamalarında daha önemli bir değişiklik gerekip gerekmeyeceğini düşünmek gerekir. Kanundaki koşullar şu kontrol listesinde toplanır:

Karşı tarafın izni aranmaz; maddelerde rıza şartı yoktur. Mahkemenin de ıslah için ayrıca izin vereceğine dair bir düzenleme yoktur; ancak kötüniyetli ıslah hâlinde mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir (HMK 182). Vekille takip edilen davalarda ayrıca HMK 74'e bakın: açıkça yetki verilmemiş vekil davanın tamamını ıslah edemez. Bu yüzden tamamen ıslah düşünülüyorsa vekâletnamedeki yetki kontrol edilmelidir.

• Kendi usul işleminizi düzeltirsiniz
• Aynı davada yalnız bir kez kullanılır
• Tahkikatın sona ermesine kadar yapılır
• Teminat kararı varsa bir haftada yatırılır

3- Islah süresi: ne zamana kadar yapılabilir?

Aranan “ıslah süresi” aslında gün sayısıyla belirlenmiş bir süre değildir. HMK 177/1 “Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir.” der. Sınır, mahkemenin tahkikatın bittiğini taraflara bildirdiği aşamadır: HMK 184, 185 ve 186 tahkikatın bittiğinin tefhim edilmesinden ve ardından sözlü yargılamaya geçilmesinden söz eder. Bu tefhimden önce hakkınızı değerlendirmeniz gerekir. Dosyanızda bu aşamayı duruşma tutanaklarından izleyebilirsiniz.

Bozma ya da kaldırma kararından sonra ayrı bir kural vardır. HMK 177/2'ye göre Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, mahkemenin tahkikata ilişkin bir işlem yapması hâlinde tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir. Aynı fıkra sınırı da koyar: bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz.

Kanun yolu aşamasında ise tablo değişir. HMK 357/1'e göre bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde davanın ıslahı istenemez. Kararı istinaf etmeyi düşünüyorsanız süre için istinaf süresi yazımıza bakın. Aşağıdaki tablo ıslahla ilgili süreleri ve sınırları yan yana gösterir.

4- Tamamen ıslah ve kısmen ıslah farkı

Kanun iki ayrı yol düzenler ve eksik kalmanın sonuçları benzer olsa da yapılacak iş farklıdır. Tamamen ıslahta davanızı baştan yazarsınız: HMK 180'e göre davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Vermezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir. Yani hem düzeltme yapılmamış olur hem de tek hak gitmiş olur.

Kısmen ıslahta yalnız belirli bir usul işlemi yeniden yapılır: HMK 181'e göre bu yola başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. Süre içinde işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir. Tamamen ve kısmen ıslah farkı aşağıda yan yana görünür.

Kısmen ıslaha örnek olarak, dilekçede eksik bırakılan bir vakıanın ya da yanlış yazılan bir talep sonucunun düzeltilmesi düşünülebilir. Bu örnek yalnız konuyu anlatmak içindir; davanızda hangi yolun uygun olduğunu dosyaya göre bir avukatla değerlendirin. Her iki yolda da işlemlerin hangi noktadan itibaren yapılmamış sayılacağı önemlidir; bunu bir sonraki başlıkta anlatıyoruz.

• Yapılacak iş: yeni dava dilekçesi ya da düzeltilen işlem
• Süre: bildirimden bir hafta ya da verilen bir hafta
• Yapılmazsa: hak kullanılmış sayılır ya da hiç yapılmamış gibi devam edilir

5- Islah hangi işlemleri geçersiz kılar, hangilerini kılamaz?

HMK 179/1'e göre ıslah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Yani hangi noktadan itibaren geriye gidileceğini ıslah eden taraf gösterir. Ancak bu güç sınırsız değildir: ikinci fıkra bazı işlemleri açıkça korur. Islahla geçersiz kılınamayan işlemler şunlardır:

Yemin için kanun bir koşul daha ekler: yeminin teklifi, reddi veya iadesi; yerine getirilmişse ya da henüz yerine getirilmemiş olmakla beraber karşı taraf yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmişse geçersiz kılınamaz. Üçüncü fıkra ise bir açık kapı bırakır: ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa, bunlar da yapılmamış sayılır.

Pratik sonucu şudur: aleyhinize bir bilirkişi raporu ya da tanık ifadesi varsa, “ıslahla bunu dosyadan çıkarırım” diye düşünmek kanun metniyle bağdaşmaz. Rapora karşı kullanılacak yol ayrıdır; ayrıntısı bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi yazımızdadır.

• İkrar
• Tanık ifadeleri
• Bilirkişi rapor ve beyanları
• Keşif ve isticvap tutanakları
• Yeminin teklifi, reddi veya iadesi

6- Islah nasıl yapılır? Sözlü, yazılı ve teminat

HMK 177/3'e göre ıslah sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Duruşmada sözlü beyan edilip tutanağa geçirilebilir; duruşma dışında ise yazılı talep verilir. Karşı taraf duruşmada hazır değilse ya da talep duruşma dışında yapılıyorsa, yazılı talep veya tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir. Islah adımları şöyle ilerler:

Teminat konusunda kanunun sözü serttir. HMK 178/1'e göre ıslah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı, bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır. Tutarı kanun yazmaz, hâkim takdir eder; bu yüzden yazıda rakam vermiyoruz. Karşı tarafın zararı kesin olarak tespit edildikten sonra yatırılan miktar eksikse tamamlattırılır, fazlaysa iade edilir (HMK 178/2).

Bir haftalık süreler kısa olduğu için başlangıç gününü doğru almak önemlidir. Hafta olarak belirlenen sürelerin nasıl bittiğini ve son günün tatile rastlamasını e-tebligat süre hesaplama yazımızda, adli tatilin etkisini adli tatilde süreler yazımızda bulabilirsiniz. Yazılı başvuruyu UYAP üzerinden yapacaksanız UYAP'ta dilekçe yazma rehberine bakın.

• Beyan: sözlü ya da yazılı
• Karşı tarafa haber verilir
• Teminat bir haftada yatırılır
• Düzeltilen işlem yapılır

7- Yer tutuculu ıslah dilekçesi örneği (iskelet)

Kanun ıslah dilekçesi için ayrı bir biçim öngörmez; HMK 177/3 yalnız yazılı olabileceğini söyler. Aşağıdaki ıslah dilekçesi örneği bir iskelettir: köşeli parantez içindeki her ifade kendi dosyanızdaki bilgiyle değiştirilecek bir yer tutucudur. Gerçek bir dosyaya ait isim, numara ya da olgu içermez ve her davaya olduğu gibi uyarlanamaz. Satırlar kanunda sayılmış zorunlu unsurlar değil, dilekçeyi okunur kılan bir düzendir.

Tamamen ıslahta bu beyanın ardından HMK 180'deki bir hafta içinde yeni dava dilekçesi verilir; onun unsurları HMK 119'da sayılır. Kısmen ıslahta düzeltilen işlem HMK 181'deki süre içinde yapılır. Evrak UDF biçimindeyse ücretsiz UDF düzenleyici ile metni açabilir, biçimin ne olduğunu UDF dosyası nedir yazımızdan okuyabilirsiniz; araçlar bağımsızdır, resmî değildir, dilekçe göndermez. Benzer bir iskelet düzeni için süre uzatım dilekçesi yazımıza da bakabilirsiniz.

8- 31 Temmuz 2026 değişikliği: alacakta talep artırma ve belirsiz alacak

İnternette okuduğunuz eski yazılar burada sizi yanıltabilir. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun HMK'nın belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesini yürürlükten kaldırdı ve 109. maddeye yeni bir fıkra ekledi. Kanunun 26. maddesine göre bu iki hüküm yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

Yeni HMK 109/4 şöyle der: “Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.” Bu metin “ıslah” sözcüğünü kullanmaz; kısmi alacak davasında talebi artırmak için kendi koşullarını yazar. Zamanaşımına ilişkin bu cümlenin bir benzeri ıslah maddelerinde (HMK 176-182) yoktur. Kuralın özeti şöyledir:

Geçiş için 7589 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin onuncu fıkrası, kaldırılan 107. maddenin yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam olunacağını söyler. Metinde iki soru açık kalır: 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış kısmi davalarda 109/4'ün uygulanışı ve bu artırmanın ıslah hakkını tüketip tüketmediği. Kanun bunları açıkça yazmadığı için burada kesin hüküm kurmuyoruz; dosyanızın açılış tarihiyle birlikte bir avukata sorun.

• Kapsam: kısmi alacak davası
• Sayı: bir defaya mahsus
• Sınır: tahkikatın sona ermesi

9- Islah harcı ve masraflar: kanunda ne yazıyor?

HMK'nın ıslah maddeleri harçtan söz etmez; yalnız yukarıdaki teminatı düzenler. Harç için 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bakılır. Kanunun 16. maddesi noksan tespit edilen değerler hakkında 30. maddenin uygulanacağını söyler. 30. maddeye göre muhakeme sırasında tespit olunan değerin dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa, yalnız o celse için muhakemeye devam olunur; takip eden celseye kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz.

Bu maddeler ıslahı adıyla anmaz. Ayrıca harç tutarları ve oranları tarifeyle belirlendiği, güncel tarifeyi de resmî metinden okuyup doğrulayamadığımız için bu yazıda ıslah harcı rakamı vermiyoruz. Talebinizi artırıyorsanız ödenecek tutarı mahkeme kaleminden ya da veznesinden öğrenin. Gider avansının yetmemesi ayrı bir konudur: HMK 120/2'ye göre avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir.

10- Islah ile karıştırılan işlemler

Her düzeltme ıslah değildir ve bazı işlemler için tek hakkınızı harcamanız gerekmez. Maddi hataların düzeltilmesi bunun en sık örneğidir: HMK 183'e göre dava dosyasındaki belgelerde bulunan açık yazı ve hesap hataları karar verilinceye kadar düzeltilebilir. Taraf değişikliği de ayrı düzenlenmiştir (HMK 124): kural olarak karşı tarafın açık rızasını ister, maddede sayılan hâllerde rıza aranmaz. Karşı dava ise HMK 133'e göre cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı dilekçeyle açılır. Cevap süresinin uzatılması için süre uzatım dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Aşağıdaki tablo bu işlemleri maddeleriyle ayırır. Kısmi alacak davasında artırma için HMK 109/4'ü bir önceki bölümde anlattık.

11- Kötüniyetli ıslah ve basit yargılama

Hak sınırsız değildir. HMK 182'ye göre ıslahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir. Hâkim ayrıca kötüniyetle ıslaha başvuranı, karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararları ödemeye ve beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm eder. Kötüniyetli ıslahın sonuçları şöyledir:

Basit yargılama usulünde iddia ve savunmayı değiştirme yasağı daha erken başlar: HMK 319'a göre iddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla, savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar. HMK 322 ise basit yargılamada hüküm bulunmayan hâllerde yazılı yargılama usulüne ilişkin hükümlerin uygulanacağını söyler. Sulh hukuk mahkemelerindeki işler ve hizmet ilişkisinden doğan davalar bu usule girer (HMK 316); yasak erken başladığı için dosyanızın hangi usule tabi olduğunu baştan öğrenin.

• Islah: dikkate alınmaz
• Zarar: karşı tarafa ödenir
• Para cezası: disiplin para cezası

12- İdari yargıda ıslah var mı? Dosyanızda nasıl takip edersiniz?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun metninde “ıslah” sözcüğü geçmez ve kanunun hukuk usulü hükümlerine gönderme yapan 31. maddesinin listesinde de yoktur. Bunun yerine İYUK 16/4 tam yargı davaları için ayrı bir kural koyar: dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir; artırma dilekçesi otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir.

Islah kararı, dosyanın hangi aşamada olduğunu bilmeyi gerektirir. Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu takipte yardımcı olmak için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, seçtiğiniz dosyanın evrakı şifreli kopyalanır ve hukuk asistanı evrakı ile kanunun resmî metnini okuyarak “tutanakta ne yazıyor, HMK 177 ne diyor?” gibi sorularınızı yanıtlar; isterseniz bir süre için hatırlatma kurar. Asistan hukuki danışmanlık vermez; ıslah kararını siz ve avukatınız verirsiniz, dilekçeyi UYAP'a siz gönderirsiniz. Diğer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine ve tüm blog yazılarına bakabilirsiniz.

13- Sık yapılan hatalar

Islahta en çok karşılaşılan yanlışlar kanun metniyle kolayca önlenir. Islahta sık yapılan hatalar şunlardır:

• Tek hakkı küçük bir yazı hatasına harcamak: açık yazı ve hesap hataları HMK 183 ile düzeltilebilir.
• Bir haftalık süreleri kaçırmak: teminat ve yeni dilekçe için süre kısadır.
• Tahkikat bittikten sonra başvurmak: sınır tahkikatın sona ermesidir.
• İstinafta ıslah istemek: HMK 357 bölge adliye mahkemesinde buna izin vermez.
• Yeni kuralı gözden kaçırmak: kısmi alacak davasında HMK 109/4'e de bakın.

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.74, 109, 119, 120, 124, 133, 141, 176-186, 316, 319, 322, 357) — mevzuat.gov.tr
• 7589 sayılı Kanun (m.19, 20, 26, geçici m.1/10) — Resmî Gazete, 31 Temmuz 2026, sayı 33326
• 492 sayılı Harçlar Kanunu (m.16, 30) — mevzuat.gov.tr
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.16, 31) — mevzuat.gov.tr