Dava Dosya Cevaplama
Dava dilekçesi örneği: HMK 119'a göre içerik, eksiklik ve ekler
Dava dilekçesi örneği arayan kişi çoğu zaman bir hakkını mahkemede istemeye karar vermiş ama dilekçeye neyin, hangi sırayla yazılacağını bilmeyen davacıdır. Dava dilekçesi, davacının kime karşı, hangi olaylara ve delillere dayanarak, mahkemeden ne istediğini bildirdiği ve davayı başlatan dilekçedir; içeriği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 119. maddesinde bent bent sayılır. Bu rehberde dava dilekçesinde bulunması gerekenleri, eksik yazılırsa ne olacağını, harç ve belgeleri, dava açmadan önce bakılacak dava şartlarını ve yer tutuculu bir dava dilekçesi iskeletini kanun metinleriyle anlatıyoruz. Dilekçenin UYAP'ta UDF biçimine getirilmesi ayrı bir konudur ve ayrı rehberde anlatılır. Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki danışmanlık ya da avukatlık hizmeti değildir.
Yayın:
1- Dava dilekçesi nedir, dava ne zaman açılmış sayılır?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 118. maddesine göre dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır ve dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir. Basit yargılama usulünü düzenleyen HMK 317 de dava açılmasının ve davaya cevap verilmesinin dilekçe ile olacağını söyler. Yani hangi usule tabi olursa olsun dava, mahkemeye verilen ve kaydedilen bir dilekçeyle başlar.
Dilekçenin kaydedildiği tarih önemlidir; çünkü pek çok hak belirli bir süre içinde dava açılmasına bağlıdır ve davanın açıldığı an bu kayıt tarihidir. Dilekçe kaydedildikten sonra mahkeme dava dilekçesini davalıya tebliğ eder (HMK 122) ve davalının cevap süresi işlemeye başlar. Dava dilekçesinden cevaba kadar süreç kanundaki sırayla şöyle ilerler:
- Dilekçe yazılır ve imzalanır
- Harç ve gider avansı yatırılır
- Dilekçe kaydedilir: dava açılır
- Dilekçe davalıya tebliğ edilir
- Davalıya iki hafta cevap süresi
2- HMK 119: dava dilekçesinde bulunması gerekenler
HMK 119. maddenin birinci fıkrası dava dilekçesinin içeriğini on bent hâlinde sayar. Bir dava dilekçesi örneğini kendi dosyanıza uyarlarken her bendin dilekçede bir karşılığı olmalıdır. Kanun bölüm adı koymaz; aşağıdaki tabloda kanundaki unsur ile uygulamada dilekçede yazıldığı yer yan yana verilmiştir; dava dilekçesi içerik kontrolü için bu sırayı kullanabilirsiniz:
| Bent | Kanundaki unsur | Dilekçedeki karşılığı |
|---|---|---|
| a | Mahkemenin adı | Hitap satırı |
| b | Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri | Taraf bilgileri |
| c | Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası | Davacı satırı |
| ç | Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri | Vekil satırı |
| d | Davanın konusu; malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri | Konu ve dava değeri |
| e | İddianın dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri | Açıklamalar bölümü |
| f | İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği | Deliller bölümü |
| g | Dayanılan hukuki sebepler | Hukuki sebepler |
| ğ | Açık bir şekilde talep sonucu | Sonuç ve istem |
| h | Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası | Tarih ve imza |
3- Dava dilekçesinde eksiklik varsa: HMK 119/2
HMK 119'un ikinci fıkrası eksiklikleri iki gruba ayırır. Birinci fıkranın (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususlar eksikse, yani taraf bilgileri, davacının kimlik numarası, temsilci ve vekil bilgileri, talep sonucu ya da imza eksikse, hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. HMK 94'e göre kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar.
Mahkemenin adı, davanın konusu ve değeri, vakıaların özeti, deliller ve hukuki sebepler ise bu tamamlama kuralının dışında bırakılmıştır; 119. madde bunlar için tamamlama süresi öngörmez. Bu beş bent davanın özüdür ve dilekçe verilirken eksiksiz yazılmalıdır. Eksiklikte iki grup vardır:
- Tamamlatılabilen: b, c, ç, ğ, h bentleri (bir haftalık kesin süre)
- Tamamlama süresi öngörülmeyen: a, d, e, f, g bentleri
4- Dava dilekçesi nasıl yazılır: vakıa, delil, hukuki sebep ve talep
Dava dilekçesinin en çok emek isteyen kısmı açıklamalardır. HMK 119/1-e iddianın dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini ister. Vakıa, hukuki sonucu doğuran olaydır: sözleşmenin hangi tarihte yapıldığı, borcun ne zaman muaccel olduğu, ödemenin yapılıp yapılmadığı gibi. HMK 194'e göre taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdır; genel ve yoruma dayalı anlatım yerine tarihli, kişili ve belgeli olay sırası yazılır.
HMK 119/1-f her vakıanın hangi delille ispat edileceğinin gösterilmesini ister; HMK 194/2 de dayanılan delillerin ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini zorunlu tutar. Bu yüzden açıklamalardaki her numaralı vakıanın karşısında bir delil olmalıdır. İspat yükü HMK 190'a göre, kanunda özel düzenleme yoksa, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır.
Hukuki sebepler bölümünde dayandığınız kanun maddeleri yazılır; HMK 33'e göre hâkim Türk hukukunu resen uygular. Talep sonucu ise dilekçenin en dikkatli yazılacak cümlesidir: HMK 26'ya göre hâkim tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Dava dilekçesi nasıl yazılır sorusunun kısa yanıtı şudur: dava dilekçesinde dört kontrol yapın:
- Her vakıa ayrı numara altında mı?
- Her vakıanın delili gösterildi mi?
- Dayanılan kanun maddeleri yazıldı mı?
- Talep sonucu açık ve tek anlamlı mı?
5- Harç, gider avansı ve eklenecek belgeler: HMK 120 ve 121
Dilekçenin yazılması davayı açmak için yetmez. HMK 120'ye göre davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Tutar yıllık tarifeye ve davanın türüne bağlı olduğu için bu yazıda rakam vermiyoruz; güncel tutarı mahkeme veznesinden ya da yürürlükteki tarifeden öğrenin. Avansın dava sırasında yetersiz kaldığı anlaşılırsa mahkeme eksikliğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verir. HMK 114/1-g gider avansının yatırılmış olmasını dava şartları arasında sayar.
HMK 121'e göre dava dilekçesinde gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte, davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örneklerinin ya da yalnız örneklerinin dilekçeye eklenmesi; başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayacak açıklamanın dilekçede yer alması zorunludur. Dilekçenin kendisinin ve eklerinin kaç örnek verileceği farklı maddelerde düzenlenir; harç, avans ve örnek sayısı şöyle özetlenebilir:
| Konu | Kanundaki kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Dilekçe örneği | Davalı sayısı kadar | HMK m.118 |
| Belge örneği | Davalı sayısından bir fazla | HMK m.121 |
| Harç ve avans | Dava açarken yatırılır | HMK m.120 |
| Avans yetmezse | İki haftalık kesin süre | HMK m.120/2 |
6- Dava açmadan önce: dava şartları ve arabuluculuk tutanağı
Dilekçe kusursuz yazılsa bile dava şartı eksikse esasa girilmez. HMK 114 dava şartlarını sayar; aralarında yargı yolunun caiz olması, mahkemenin görevli olması, yetkinin kesin olduğu hâllerde mahkemenin yetkili bulunması, tarafların taraf ve dava ehliyeti, gider avansının yatırılmış olması, davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması ve aynı davanın daha önce açılmamış ya da kesin hükme bağlanmamış olması vardır. HMK 115'e göre mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; noksanlık giderilebilir ise tamamlanması için kesin süre verir, giderilmezse davayı usulden reddeder.
Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kanunla dava şartı yapılmıştır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesine göre bu durumda davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre içinde sunulması için ihtarlı davetiye gönderir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir. Davanızın türünde arabuluculuğun dava şartı olup olmadığını ilgili kanundan kontrol edin; örneğin kira uyuşmazlıkları için kira tespit davası yazımızda bu adım anlatılır. Dilekçeyi vermeden önce dört soru sorun:
- Görevli ve yetkili mahkeme doğru mu?
- Dava açmakta hukuki yararım var mı?
- Arabuluculuk dava şartı mı, tutanak ekli mi?
- Harç ve gider avansı yatırıldı mı?
7- Yer tutuculu dava dilekçesi örneği
Aşağıdaki dava dilekçesi örneği, HMK 119'daki unsurları sırasıyla gösteren bir iskelettir. Köşeli parantez içindeki yerleri kendi dosyanızdaki bilgilerle doldurursunuz; hazır bir dava metni değildir ve her davaya aynen uymaz. “Konu”, “Açıklamalar”, “Ekler” gibi başlıklar kanunda geçmez, uygulamadaki yaygın düzendir; tablo her bölümün dayanağını da gösterir. Dava dilekçesi iskeleti kısaca şöyledir: hitap, açıklamalar bölümünde numaralı vakıalar, deliller bölümünde her vakıa için delil, sonuç ve istem bölümünde açık talep sonucu:
| Bölüm | Örnek yazım (yer tutuculu) | Dayanak |
|---|---|---|
| Hitap | [Mahkemenin adı] Hâkimliğine | HMK m.119/1-a |
| Davacı | [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [numara], Adres: [adres] | HMK m.119/1-b, c |
| Vekili (varsa) | [Ad Soyad], Adres: [adres] | HMK m.119/1-ç |
| Davalı | [Ad Soyad ya da unvan], Adres: [adres] | HMK m.119/1-b |
| Konu | [Davanın konusu kısaca] | HMK m.119/1-d |
| Dava değeri | [Malvarlığı hakkına ilişkinse dava değeri] | HMK m.119/1-d |
| Açıklamalar | 1. [Birinci vakıa: tarih, kişi, olay] 2. [İkinci vakıa] 3. [Varsa diğerleri] | HMK m.119/1-e |
| Deliller | [Her vakıa için belge, tanık, bilirkişi gibi deliller ve vakıa numarası] | HMK m.119/1-f, m.194 |
| Hukuki sebepler | [Dayandığınız kanun maddeleri] | HMK m.119/1-g |
| Sonuç ve istem | Yukarıda açıklanan sebeplerle [açık talep sonucu] karar verilmesini saygıyla arz ederim. | HMK m.119/1-ğ |
| Tarih ve imza | [gün.ay.yıl] · [Ad Soyad] · [imza] | HMK m.119/1-h |
| Ekler | 1. [Belge adı] 2. [Varsa arabuluculuk son tutanağı] 3. [Diğer belgeler] | HMK m.121, HUAK m.18/A |
8- Dava açıldıktan sonra: cevap, iddianın genişletilmesi ve ıslah
Dava dilekçesi tebliğ edildikten sonra davalı HMK 127'ye göre iki hafta içinde cevap verir. Karşı tarafın dilekçesini ve cevap süresini cevap dilekçesi örneği yazımızda ayrıca anlattık; cevap süresinin uzatılması için süre uzatım dilekçesi rehberine bakabilirsiniz. Tebliğin hangi gün yapılmış sayıldığını belirlemek için e-tebligat süre hesaplama yazımız yardımcı olur.
Davacı için önemli sınır HMK 141'dedir: taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir ya da değiştirebilir; dilekçeler karşılıklı verildikten sonra iddia genişletilemez ve değiştirilemez. HMK 136'ya göre davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi verebilir. Bu sınırın istisnaları ıslah ve karşı tarafın açık muvafakatidir; ıslah için ıslah nedir yazımıza bakabilirsiniz. Basit yargılama usulünde ise HMK 317'ye göre cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemez, HMK 318'e göre taraflar tüm delillerini dilekçeleriyle birlikte bildirmek zorundadır. Bu yüzden basit yargılamada dava dilekçesi, iddianın neredeyse tamamını taşır. Yazılı ve basit yargılamada davacı için fark şöyledir:
| Konu | Yazılı yargılama | Basit yargılama |
|---|---|---|
| Dava açma | Dilekçe ile | Dilekçe ile |
| Cevaba cevap | Verilebilir | Verilemez |
| Delillerin bildirimi | Dilekçelerle, HMK 119-f | Tüm deliller dilekçeyle |
9- Dava dilekçesini vermek ve dosyayı takip etmek
Dilekçe mahkemeye fiziken verilebileceği gibi elektronik ortamda da verilebilir. HMK 445'e göre elektronik ortamda, güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir, dava dosyaları incelenebilir; elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter. Dilekçeyi UYAP Doküman Editörü ile UDF biçiminde hazırlama ve e-imzayla gönderme adımları için UYAP dilekçe yazma yazımıza, elinizdeki .udf dilekçeyi açıp düzeltmek için UDF düzenleyici aracına bakabilirsiniz. Benzer yapıdaki başka davalar için menfi tespit davası ve itirazın iptali davası yazılarımız da dava dilekçesinin konu, açıklama ve talep bölümlerini örnekler; dava sırasında geçici koruma gerekiyorsa ihtiyati tedbir nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti dava açıldıktan sonraki takipte yardımcı olmak için tasarlandı; Cevaplama hesabınızda ücretsiz deneme süresiyle kullanılabilir. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, seçtiğiniz dosyanın evrakı şifreli kopyalanır ve hukuk asistanı evrakı ile kanunun resmî metnini okuyarak “cevap dilekçesi geldi mi, cevaba cevap süresi hangi gün doluyor?” sorularınızı yanıtlar; isterseniz süre için hatırlatma kurar. Asistan hukuki danışmanlık vermez, davanın sonucunu öngörmez; dilekçeyi UYAP'a siz gönderirsiniz. Somut dosyanızda avukata danışın. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine ve tüm yazılar için blog sayfasına bakabilirsiniz.
Dava dosyası için dava açılışında tutulacak kayıt üç bilgiden oluşur:
- Kayıt tarihi: dava bu gün açılmış sayılır
- Esas numarası: sonraki dilekçelerin başına
- Tebliğ: dilekçenin davalıya ulaştığı gün
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Dava dilekçesinde neler bulunmalı?
HMK 119'a göre mahkemenin adı; tarafların adı, soyadı ve adresleri; davacının T.C. kimlik numarası; varsa kanuni temsilci ve vekil bilgileri; davanın konusu ve gerekiyorsa değeri; vakıaların numaralı açık özetleri; her vakıanın delili; hukuki sebepler; açık talep sonucu ve imza.
Dava dilekçesinde eksik olursa ne olur?
HMK 119/2'ye göre mahkemenin adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki bir unsur eksikse hâkim bir haftalık kesin süre verir; bu sürede tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.
Dava ne zaman açılmış sayılır?
HMK 118'e göre dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır.
Dava dilekçesine kaç örnek eklenir?
HMK 118'e göre dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir. Elinizdeki belgeler için HMK 121, asıllarıyla birlikte davalı sayısından bir fazla örnek ya da yalnız örnekler eklenmesini ister.
Harç ve gider avansı ne zaman yatırılır?
HMK 120'ye göre dava açarken mahkeme veznesine yatırılır; gider avansı tutarı Adalet Bakanlığının her yıl çıkardığı tarifeyle belirlenir. Avans dava sırasında yetmezse mahkeme iki haftalık kesin süre verir.
Dava dilekçesi UYAP üzerinden verilebilir mi?
Evet. HMK 445'e göre elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir. Gönderimi ve imzayı kullanıcı kendisi yapar.
Dava açtıktan sonra iddiamı değiştirebilir miyim?
HMK 141'e göre cevaba cevap dilekçesiyle iddia serbestçe genişletilebilir ya da değiştirilebilir; dilekçeler karşılıklı verildikten sonra bu ancak ıslah ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle mümkündür. Somut dosyanızda avukata danışın.