Dava Dosya Cevaplama
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar nedir, nasıl itiraz edilir?
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, Cumhuriyet savcısının soruşturmanın sonunda kamu davası açmamaya karar vermesidir; uygulamada kısaca KYOK ya da takipsizlik kararı diye de anılır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 172. maddesine göre savcı, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse ya da kovuşturma olanağı yoksa bu kararı verir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. Bu rehberde kararın hangi hâllerde verildiğini, soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararından farkını, iki haftalık itiraz süresinin nasıl sayıldığını, itirazın hangi sulh ceza hâkimliğine yapıldığını ve itirazdan sonra ne olduğunu kanun metniyle anlatıyoruz. Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki danışmanlık ya da avukatlık hizmeti değildir.
Yayın:
1- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar nedir?
Ceza davası iki evreden geçer. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesine göre soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir; kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir. Soruşturmayı Cumhuriyet savcısı yürütür. CMK 160'a göre savcı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmaya başlar ve şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar.
Soruşturmanın sonunda savcının önünde iki ana yol vardır. CMK 170'e göre toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler; iddianamenin ne olduğunu ve mahkemenin onu nasıl incelediğini iddianame nedir yazımızda anlattık. Yeterli şüphe yoksa ya da kovuşturma olanağı bulunmuyorsa savcı CMK 172'ye göre kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir. Bu durumda dosya mahkemeye gitmez; kişi hakkında ceza davası açılmaz.
Soruşturmanın KYOK ile bitmesi şu dört adımla özetlenir:
- Suç savcılığa bildirilir
- Savcı delilleri toplar
- Yeterli şüphe yoksa KYOK verilir
- Karar ilgililere bildirilir
2- Savcı hangi hâllerde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir?
CMK 172/1 iki genel sebep sayar: kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi ve kovuşturma olanağının bulunmaması. Kanun ikinci sebebin hangi durumları kapsadığını bu maddede tek tek saymaz; sizin dosyanızdaki kararın hangi sebebe dayandığını kararın gerekçesinden okursunuz.
Kanunda bu karara götüren başka hükümler de vardır. CMK 171/1'e göre cezayı kaldıran şahsi sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsi cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde savcı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. CMK 171/4'e göre kamu davasının açılması ertelenmişse ve erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmemişse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. CMK 253/19'a göre de uzlaşma sonucunda şüpheli edimini defaten, yani bir kerede yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararının hâlleri, kanun metninden okunduğu sırayla şunlardır:
- Yeterli şüphe oluşturacak delil yok (CMK 172/1)
- Kovuşturma olanağı bulunmuyor (CMK 172/1)
- Etkin pişmanlık ya da şahsi cezasızlık (CMK 171/1)
- Erteleme süresinde kasıtlı suç işlenmedi (CMK 171/4)
- Uzlaşma edimi defaten yerine getirildi (CMK 253/19)
3- KYOK ile soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı arasındaki fark
Bu iki karar sık karıştırılır. Soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar CMK 158/6'da düzenlenir: ihbar ya da şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeden açıkça anlaşılırsa veya ihbar ve şikâyet soyut ve genel nitelikteyse verilir. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Karar varsa ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve buna karşı da CMK 173'teki usule göre itiraz edilebilir; itiraz kabul edilirse başsavcılık soruşturma işlemlerini başlatır.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ise yürütülmüş bir soruşturmanın sonunda verilir. CMK 172/1'e göre karar, suçtan zarar görene ve önceden ifadesi alınmış ya da sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. KYOK ile SYOK farkı aşağıdaki tabloda yan yana görünür:
Bir üçüncü karar daha vardır: kamu davasının açılmasının ertelenmesi. CMK 171/2'ye göre savcı, uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda yeterli şüphe bulunmasına rağmen kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Bu kararda yeterli şüphe vardır, KYOK'ta ise yoktur. Suçtan zarar gören veya şüpheli bu karara da CMK 173 hükümlerine göre itiraz edebilir.
| Ölçüt | KYOK | SYOK |
|---|---|---|
| Dayanak | CMK 172 | CMK 158/6 |
| Ne zaman verilir | Soruşturma sonunda | Araştırma gerekmeden |
| Kime bildirilir | Zarar gören ve şüpheli | İhbarcı ve şikâyetçi |
| İtiraz | CMK 173 usulü | CMK 173 usulü |
4- İtiraz süresi: iki hafta nasıl hesaplanır?
CMK 173/1'e göre suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Bu süre eskiden “onbeş gün” olarak yazılıydı; 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle “iki hafta” şeklinde değiştirildi. İnternette hâlâ on beş günden söz eden eski yazılara rastlayabilirsiniz; güncel metin iki haftadır.
Hafta olarak belirlenen sürenin nasıl biteceğini CMK 39/2 söyler: süre, tebligatın yapıldığı günün son haftada isim itibarıyla karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer. Örnek: karar size bir salı günü tebliğ edildiyse iki hafta sonraki salı günü mesai saati bitiminde süre dolar. CMK 39/4'e göre son gün bir tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter. Ceza işlerinde adli tatil ise CMK 331'de ayrıca düzenlenmiştir; sürenizin bu döneme denk gelip gelmediğini adli tatilde süreler yazımızdaki açıklamayla birlikte kontrol edin.
Dikkat edilecek nokta, sürenin kararın tarihinden değil tebliğ tarihinden başlamasıdır. Tebligat elektronik yolla yapıldıysa 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 7/a maddesine göre tebliğ, elektronik adresinize ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; bunun hesabını e-tebligat süre hesaplama yazımızda adım adım anlattık. KYOK itiraz süresi: iki hafta, dört adımda şöyle işler:
- Karar size tebliğ edilir
- Süre tebliğden itibaren işler
- Son haftada aynı gün biter
- Son gün tatilse ertesi gün biter
5- İtiraz nereye yapılır? Yetkili sulh ceza hâkimliği
İtiraz mercii de CMK 173/1'de yazılıdır: itiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Yani bakacağınız yer kararı veren savcılığın bağlı olduğu ağır ceza mahkemesidir; itirazı inceleyen ise oradaki sulh ceza hâkimliğidir.
CMK 172/1'e göre kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. Bu yüzden merciyi tahmin etmek yerine önce kararın son kısmını okuyun; kararın hangi sulh ceza hâkimliğini gösterdiğini not edin. CMK 234/1-a-5 de mağdur ve şikâyetçinin soruşturma evresindeki hakları arasında savcının kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını sayar. KYOK itirazında merci CMK 173/1'e göre üç basamakta belirlenir:
- Kararı veren: Cumhuriyet savcısı
- Bakılacak yer: ağır ceza mahkemesinin yeri
- İtiraz mercii: oradaki sulh ceza hâkimliği
6- Takipsizlik kararına itiraz dilekçesinde neler yazar?
Kanun dilekçenin içeriği için tek bir şart yazar: CMK 173/2'ye göre itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Yalnız “karara itiraz ediyorum” yazan bir dilekçe bu şartı karşılamaz; savcılığın yeterli görmediği noktayı hangi olay ve delilin karşıladığını açıkça göstermeniz gerekir. Genel dilekçe düzeni için itiraz dilekçesi örneği yazımıza da bakabilirsiniz.
Aşağıdaki iskelet yalnız düzeni gösterir; köşeli parantezli alanları kendi kararınızdaki bilgilerle doldurursunuz. İtiraz dilekçesi kontrol listesi şöyledir:
- Başlık: “[Yer] Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmek üzere [Yer] Cumhuriyet Başsavcılığına” ya da kararda gösterilen merci.
- Kimlik: itiraz eden [ad soyad, T.C. kimlik no, adres], şüpheli [kararda yazdığı gibi].
- Konu: [Soruşturma no] sayılı, [karar tarihi] tarihli kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itirazımızdır; tebliğ tarihi [tarih].
- Açıklamalar: savcılığın gerekçesi ve buna karşı kamu davasının açılmasını gerektiren olaylar, madde madde.
- Deliller: her olayın yanında dayandığı delil (belge, tanık, kayıt), varsa dosyada toplanmamış deliller.
- Hukuki sebepler: CMK 172, 173 ve ilgili diğer hükümler.
- Sonuç ve istem: itirazın kabulü yönünde karar verilmesi talebi; tarih ve imza.
- Kararı veren başsavcılık ve soruşturma no
- Kararın tebliğ tarihi
- Kamu davasını gerektiren olaylar
- Bu olayları gösteren deliller
- Talep: itirazın kabulü
7- İtirazdan sonra ne olur?
İtirazı sulh ceza hâkimliği inceler. CMK 173/3'e göre hâkimlik, karar vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bunu açıkça belirterek o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir. Kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa istemi gerekçeli olarak reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir; savcı da bu kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir.
CMK 173/4'e göre sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir. Bu noktadan sonra dosya kovuşturma evresine geçmeye aday olur; iddianamenin mahkemece incelenmesi ve iadesi CMK 174'te düzenlenir. CMK 173/5 ayrıca bir sınır koyar: Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde hükmü uygulanmaz. Kararınızın hangi maddeye dayandığını bu yüzden gerekçeden okumanız önemlidir. İtirazdan sonraki yol şöyledir:
- Sulh ceza itirazı inceler
- Gerekirse genişletme ister
- Kabul: savcı iddianame düzenler
- Ret: gerekçeli karar, giderler
8- Karar kesinleşirse aynı fiil için yeniden dava açılabilir mi?
CMK 172/2'ye göre kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. CMK 173'ün son fıkrası da itirazın reddedilmesi hâlinde aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi için bu kuralın uygulanacağını söyler. Yani yeni delil ve hâkimlik kararı olmadan aynı konu yeniden davaya dönüşmez.
Kanunda bir istisna daha yazılıdır. CMK 172/3'e göre kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiği Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilirse ya da bu karar aleyhine yapılan başvuru dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararıyla sonuçlanırsa, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır.
Süreyi kaçıranlar için de bir hüküm vardır: CMK 40'a göre kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi eski hâle getirme isteminde bulunabilir; CMK 41'e göre bu dilekçe engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde verilir ve dilekçe sahibi sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin olguları açıklar. Bu yolun sizin durumunuza uygulanıp uygulanmadığını somut dosyanızda bir avukata danışın.
Karar kesinleşince yeniden soruşturmanın koşulları CMK 172/2 ve 172/3 hükümlerinde şöyle özetlenir:
- Yeni delil: yeterli şüphe oluşturmalı
- Sulh ceza kararı: yeni delil için şart
- AİHM kararı: üç ay içinde talep
9- Kararı ve itiraz süresini dosyanızda takip etmek
Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda en çok kaçırılan şey zamandır: iki haftalık süre kararın tarihinden değil tebliğden işler ve tebliğ çoğu zaman bir zarfla ya da elektronik adrese gelen bir bildirimle olur. Kararı aldığınız gün tebliğ tarihini kayda geçirmek ve son günü takvime işlemek, süreyi kaçırma riskini azaltır. Evrak UDF biçiminde geldiyse UYAP evrak görüntüleme rehberimiz ve UDF dosyası nedir yazımız açma konusunda yol gösterir.
Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti süreleri takip etmek için tasarlandı. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz; yalnız seçtiğiniz dosyaların evrakı hesabınıza şifreli kopyalanır ve metne çevrilir. Hukuk asistanı dosyanızdaki evrakı ve kanunun resmî metnini okuyarak “karar bana ne zaman tebliğ edildi, itiraz için son gün hangisi?” gibi sorularınızı yanıtlar ve isterseniz süre için hatırlatma kurar; asistanın önerdiği hatırlatma onayınız olmadan gönderilmez. Asistan hukuki danışmanlık vermez ve sonuca dair tahminde bulunmaz; itiraz dilekçesinin hazırlanması ve gönderimi sizde kalır. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine ve tüm yazılar için blog sayfasına bakabilirsiniz.
İtiraz süresi için hatırlatma kurarken son söz sizdedir; Siz karar verirsiniz, araç yalnız hazırlık yapar. Takibin mantığı üç adımdır:
- Karar okunur: tebliğ tarihi kontrol edilir
- Son gün hesaplanır: CMK 39 ve 173
- Hatırlatma kurulur: onay sizdedir
10- Sık yapılan hatalar
KYOK itirazında sık hatalar şunlardır:
- Süreyi kararın tarihinden saymak: süre tebliğ tarihinden işler (CMK 173/1).
- On beş gün sanmak: 7499 sayılı Kanun'dan beri süre iki haftadır.
- Dilekçeye olay ve delil yazmamak: CMK 173/2 bunları ister.
- Merciyi tahmin etmek: kararda gösterilen sulh ceza hâkimliğini okuyun (CMK 172/1).
- SYOK ile KYOK'u karıştırmak: dayanakları ve bildirildiği kişiler farklıdır.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ne demek?
Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda kamu davası açmamaya karar vermesidir. CMK 172/1'e göre kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse ya da kovuşturma olanağı yoksa bu karar verilir; uygulamada takipsizlik kararı ya da KYOK diye de anılır.
KYOK itiraz süresi kaç gün?
CMK 173/1'e göre itiraz süresi, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Süre 7499 sayılı Kanun'la “onbeş gün”den “iki hafta”ya çevrildi. CMK 39/2'ye göre süre, tebliğ gününün iki hafta sonraki karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer.
Takipsizlik kararına itiraz nereye yapılır?
CMK 173/1'e göre kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Kararda itiraz mercii gösterilir; önce kararınızı okuyun.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara kim itiraz edebilir?
CMK 173/1 itiraz hakkını suçtan zarar görene tanır. CMK 234 de mağdur ve şikâyetçinin soruşturma evresindeki hakları arasında bu karara kanunda yazılı usule göre itiraz etmeyi sayar.
İtiraz reddedilirse ne olur?
CMK 173/3'e göre sulh ceza hâkimliği yeterli neden bulmazsa istemi gerekçeli olarak reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı savcıya gönderir. Bundan sonra aynı fiil için kamu davası açılabilmesi CMK 172/2'ye göre yeni delil ve sulh ceza hâkimliği kararına bağlıdır.
KYOK ile SYOK arasındaki fark nedir?
KYOK (CMK 172) yürütülmüş bir soruşturmanın sonunda verilir. SYOK yani soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar (CMK 158/6) ise fiilin suç oluşturmadığı araştırma gerekmeden açıkça anlaşılırsa ya da ihbar soyut ve genel nitelikteyse verilir ve şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez. İkisine de CMK 173 usulüyle itiraz edilir.
KYOK kesinleşirse yeniden dava açılabilir mi?
CMK 172/2'ye göre yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. CMK 172/3 ayrıca AİHM kararına bağlı bir yeniden soruşturma yolu düzenler.