Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi: HMK 281'e göre süre, içerik ve yer tutuculu örnek

1- Bilirkişi raporu nedir, mahkeme ne zaman bilirkişiye başvurur?

Bilirkişi raporu, mahkemenin çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuda görevlendirdiği uzmanın oy ve görüşünü yazdığı belgedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 266. maddesine göre mahkeme bu hâllerde taraflardan birinin talebi üzerine ya da kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Aynı madde bir sınır da koyar: genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz; hukuk öğrenimi görmüş kişiler de hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığı belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez.

HMK 267'ye göre mahkeme kural olarak bir kişiyi bilirkişi olarak görevlendirir; gerekçesini açıkça göstererek tek sayıda kişiden oluşan bir kurul da görevlendirebilir. Bilirkişiler HMK 268'e göre bilirkişilik bölge kurulunun hazırladığı listeden seçilir. Mahkeme, tarafların görüşünü de alarak verdiği görevlendirme kararında HMK 273'e göre üç hususa yer vermek zorundadır. Görevlendirme kararında bulunanlar şunlardır:

Bu karar itirazın da dayanağıdır: raporun sorulan soruları cevaplayıp cevaplamadığını ve inceleme sınırı içinde kalıp kalmadığını görevlendirme kararıyla karşılaştırarak okursunuz. Görevlendirme bir ara karardır; dosyanızdaki duruşma tutanaklarına ve ara kararlara bakarak bulabilirsiniz. Davanın başındaki ilk ara kararın ne olduğunu tensip zaptı nedir yazımızda anlattık. HMK 274'e göre rapor için verilecek süre üç ayı geçemez; mahkeme bilirkişinin talebi üzerine gerekçesini göstererek süreyi en çok üç ay daha uzatabilir, basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süreler iki aydır.

• İnceleme konusunun sınırları
• Bilirkişinin cevaplaması gereken sorular
• Raporun verilme süresi

2- Bilirkişi raporunda neler bulunur? (HMK 279)

HMK 279'a göre mahkeme, bilirkişinin oy ve görüşünü yazılı ya da sözlü bildirmesine karar verir. Yazılı raporda bulunması gerekenleri aynı maddenin ikinci fıkrası sayar: tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar, gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlar, bilirkişiler arasında görüş ayrılığı varsa bunun sebebi, düzenlenme tarihi ve bilirkişilerin imzaları. Azınlıkta kalan bilirkişi oy ve görüşünü ayrı bir rapor hâlinde de sunabilir. HMK 279'a göre raporun unsurları dört grupta toplanır:

HMK 279/4 raporun sınırını da çizer: bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamalarında uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Örneğin bir raporda “sözleşme geçersizdir” ya da “dava kabul edilmelidir” gibi bir hukuki sonuca varılıyorsa, bu cümle uzmanlık alanının dışına çıkıyor olabilir ve itirazda gösterilebilir.

HMK 282'ye göre hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir; rapor hâkimi bağlamaz. Bu, raporun önemsiz olduğu anlamına gelmez: mahkeme rapora dayanarak karar verebileceği için eksik ya da belirsiz kısımları süresinde göstermek önemlidir. Raporda bulunacaklar eksikse bunu itiraz dilekçesinde madde madde yazabilirsiniz; aşağıdaki tablo her unsuru okurken sorulacak soruyla eşleştirir.

• Taraflar: ad ve soyadları
• Görev: görevlendirildiği hususlar
• İnceleme: vakıalar, gerekçe ve sonuç
• İmza: tarih ve imzalar (düzenlenme tarihi ile bilirkişilerin imzaları)

3- Bilirkişi raporuna itiraz süresi: iki hafta ve ek süre

Bilirkişi raporuna itiraz süresi HMK 281/1'de yazılıdır: taraflar, raporun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde talepte bulunabilir. Süre raporun düzenlendiği ya da mahkemeye verildiği tarihten değil, size tebliğinden işler. HMK 280'e göre bilirkişi raporunu mahkemeye verir, verildiği tarih rapora yazılır ve duruşma gününden önce birer örneği taraflara tebliğ edilir. Elektronik tebligatta tebliğ, Tebligat Kanunu'nun 7/a maddesine göre elektronik adresinize ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; hesabı e-tebligat süre hesaplama yazımızda örnekle anlattık. Süre şöyle işler:

Ek süre imkânı 2020'de 7251 sayılı Kanunla eklendi. HMK 281/1'e göre rapora karşı talebin iki hafta içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel yahut teknik bir çalışma gerektiriyorsa, yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa ek süre verilebilir. Ek süre sürenin bitiminden itibaren işler, bir defaya mahsustur ve iki haftayı geçemez. Ek süre verilip verilmeyeceğine mahkeme karar verir; bu yüzden ek süre isterken hazır olan itirazlarınızı da aynı dilekçede sunmak daha güvenlidir.

Hukuk davasında hafta hesabı uygulanır: HMK 92/2'ye göre hafta olarak belirlenen süre, başladığı güne son haftada karşılık gelen günün tatil saatinde biter; HMK 93'e göre son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter. Örnek: rapor size 9 Kasım 2026 Pazartesi tebliğ edildiyse iki haftalık süre 23 Kasım 2026 Pazartesi biter. Süre içinde ek süre istediniz ve mahkeme en uzun süreyi verdiyse ek süre 23 Kasım'dan işlemeye başlar ve 7 Aralık 2026 Pazartesi biter. UYAP üzerinden elektronik ortamda yapılan işlemlerde HMK 445/4'e göre süre gün sonunda biter.

HMK 94'e göre kanunun belirlediği süreler kesindir ve kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar. HMK 95'teki eski hâle getirme yolu yalnız elde olmayan sebeplerle süreyi kaçıranlar için açıktır. Süre sonu adli tatile rastlıyorsa, adli tatile tabi dava ve işlerde HMK 104'e göre süre tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır; ayrıntısı adli tatilde süreler yazımızda. Süreyi kaçırsanız da mahkeme HMK 281/2 ve 281/3'e göre kendiliğinden ek rapor, sözlü açıklama ya da yeni bilirkişiyle inceleme isteyebilir; ancak bu mahkemenin takdirindedir.

• Rapor size tebliğ edilir
• İki haftalık süre işler
• Süre içinde ek süre istenebilir
• Ek süre en çok iki hafta

4- UYAP'ta bilirkişi raporu nereden görülür?

Rapor mahkemeye verildikten sonra dosyanın evrakı arasına girer. UYAP Vatandaş Portal'ın sıkça sorulan sorular belgesine göre portala e-Devlet şifresiyle giren vatandaş, adli ve idari yargı birimlerinde görülen dava dosyalarını ve evraklarını görebilir; aynı belge portalın hizmetleri arasında dosyadaki evrakların içeriğini ve safahatını görüntülemeyi de sayar. Avukatlar sisteme Avukat Portal üzerinden girer. Bilirkişi raporunu UYAP'ta bulmak için şu sırayı izleyebilirsiniz:

Portaldaki evrakta yer alan .udf uzantılı belgeleri görüntülemek için resmî belgeye göre UYAP Editör programının bilgisayarınızda kurulu olması gerekir; kurulum için UYAP Editör indirme yazımıza bakabilirsiniz. Kurulum yapmadan raporu tarayıcıda okumak isterseniz ücretsiz UDF görüntüleyicimiz dosyayı sunucuya göndermeden cihazınızda açar; telefonda açmak için telefonda UDF dosyası açma rehberimiz var. UDF biçimini UDF dosyası nedir yazısında anlattık. Araçlarımız bağımsızdır; UYAP ya da Adalet Bakanlığı ile bağlantıları yoktur.

Raporu portalda görmeniz, tebliğ tarihinin o gün olduğu anlamına gelmez. Süre HMK 281'e göre tebliğden işlediği için tebliğ tarihini tebligat kaydından ya da elektronik tebligatın ulaşma tarihinden kontrol edin; tarihten emin değilseniz mahkeme kalemine sorun.

1. Portala e-Devlet ile girin: UYAP Vatandaş Portal'a e-Devlet şifrenizle ya da elektronik imzayla giriş yapın.
2. Dava dosyanızı açın: tarafı olduğunuz dosyalar arasından raporun alındığı dosyayı seçin.
3. Evraklar arasında raporu bulun: rapor dosyanın evrakı arasında yer alır; .udf uzantılıysa açmak için bir görüntüleyici gerekir.
4. Tebliğ tarihini kontrol edin: süre, raporu portalda gördüğünüz günden değil, size tebliğ edildiği tarihten işler.

5- İtiraz dilekçesiyle neler istenebilir? (HMK 281)

HMK 281/1 itirazın içeriğini taleplere bağlar: taraflar raporda eksik gördükleri hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsizlik gösteren hususlar hakkında bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden isteyebilir. Kanun talebin biçimini ayrıca saymaz; yazılı bir dilekçe ise neyi neden istediğinizi dosyaya açıkça geçirir. HMK 281'e göre itirazla istenebilecekler üç başlıkta toplanır:

Hangi talebin uygun olduğu raporun kusuruna bağlıdır. Rapor sorulan bir soruyu hiç cevaplamamışsa tamamlatma, cevaplamış ama sonuca nasıl varıldığı anlaşılmıyorsa açıklama istemek doğal seçimdir; raporun yöntemi baştan hatalıysa ya da bilirkişinin uzmanlık alanı konuya uymuyorsa yeni bilirkişi istenebilir. Mahkemeden talep edilecek sonucu açık yazın; birden fazla talebiniz varsa her birini ayrı yazın.

Mahkeme taleple bağlı kalmadan da hareket edebilir. HMK 281/2'ye göre mahkeme raporun eksiklik ya da belirsizliğini gidermek için bilirkişiye yeni sorular düzenleyerek ek rapor alabilir ya da tayin edeceği duruşmada sözlü açıklama yapmasını kendiliğinden isteyebilir; HMK 281/3'e göre gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişiyle tekrar inceleme yaptırabilir. Talepler ve mahkemenin yetkileri tabloda:

• Tamamlatma: eksik görülen hususlar
• Açıklama: belirsiz görülen hususlar
• Yeni bilirkişi: yeni bilirkişi atanması

6- Bilirkişi raporuna itiraz ederken neye bakılır?

Etkili bir itiraz, raporu görevlendirme kararı ve kanunun koyduğu sınırlarla karşılaştırmaktan geçer. “Rapor hatalıdır, kabul etmiyoruz” gibi genel bir cümle, mahkemeye neyin tamamlanacağını ya da açıklanacağını göstermez. Raporu okurken kontrol edilecekler şunlardır; her birinin dayanağı parantez içinde:

Raporun nasıl hazırlandığı da önemlidir. HMK 276'ya göre bilirkişi görevini bizzat yerine getirir, kısmen ya da tamamen başka bir kimseye bırakamaz. HMK 278/3'e göre bilirkişi mahkemenin uygun bulmasıyla tarafların bilgisine başvurabilir; bu durumda mahkeme, taraflardan biri bulunmaksızın diğerinin dinlenemeyeceğini bilirkişiye önceden hatırlatır. HMK 275'e göre görevin uzmanlık alanına girmediğini bir hafta içinde mahkemeye bildirmek de bilirkişinin yükümlülüğüdür. Raporda bu kurallara aykırı bir durum görüyorsanız olguyu ve dosyadaki yerini göstererek yazın.

İtirazınızı teknik olarak desteklemek için HMK 293'e göre dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilirsiniz; hâkim talep üzerine ya da kendiliğinden bu uzmanın davet edilerek dinlenmesine karar verebilir ve uzman çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse raporu değerlendirilmez. Aynı madde “sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez” der; HMK 281'deki ek süre ise talebin hazırlanmasının çok zor olmasına ya da özel veya teknik bir çalışma gerektirmesine bağlıdır. İkisinin dosyanızda nasıl uygulanacağını bir avukata danışın.

• Sorulan sorular tek tek cevaplanmış mı? Görevlendirme kararındaki her soruyu raporda arayın (HMK 273/1-b).
• İnceleme sınırları aşılmış mı? Rapor, kararda çizilen inceleme konusunun dışına çıkmamalıdır (HMK 273/1-a).
• Hukuki değerlendirme yapılmış mı? Bilirkişi hâkimin yapacağı hukuki nitelendirmeye giremez (HMK 266, 279/4).
• Gerekçe ve sonuç birbirini tutuyor mu? Raporda gerekçe ve varılan sonuçlar bulunmalıdır (HMK 279/2).
• Görüş ayrılığının sebebi yazılmış mı? Kurul hâlinde ayrı görüş varsa sebebi rapora yazılır (HMK 279/2).

7- Bilirkişinin reddi: rapora itirazdan farkı

Raporun içeriğine itiraz ile bilirkişinin kendisine itiraz ayrı yollardır. HMK 272'ye göre hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleri bilirkişiler için de uygulanır; ret sebeplerinden biri bilirkişinin şahsında gerçekleşmişse taraflar bilirkişinin reddini isteyebilir. Ret talebinin ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılması şarttır ve ret sebeplerinin ispatı için yemin teklif edilemez. Bilirkişinin aynı davada daha önce tanık olarak dinlenmiş olması ise ret sebebi değildir.

Hâkimin reddi sebeplerini HMK 36 sayar: tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli bir sebep bulunması; örneğin davada taraflardan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olmak veya dava esnasında taraflardan biriyle arasında düşmanlık bulunması. HMK 272/4'e göre ret talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkemece dosya üzerinden incelenir; kabule ilişkin kararlar kesindir, redde ilişkin kararlara karşı ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna başvurulabilir. Rapora itiraz ile bilirkişinin reddi şöyle ayrılır:

8- Yer tutuculu bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği

Aşağıdaki bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği bir iskelettir: köşeli parantez içindeki her ifade kendi dosyanızdaki bilgiyle değiştirilecek bir yer tutucudur. Gerçek bir dosyaya ait isim, numara ya da olgu içermez ve her davaya olduğu gibi uyarlanamaz. İtiraz dilekçesi iskeletinin sırası şöyledir: başlık ve dosya bilgisi, tebliğ tarihi, rapordaki eksik ve belirsizlikler, talep sonucu ve imza. Tablonun son sütunu her satırın dayanağıdır.

Ek süreye ihtiyacınız varsa bunu da iki haftalık süre içinde ayrı bir paragrafla ya da ayrı bir dilekçeyle isteyin. Örnek yazım: “Bilirkişi raporuna karşı talebimizin hazırlanması [özel ya da teknik bir çalışmayı gerektirdiğinden / süre içinde hazırlanması çok zor olduğundan] HMK 281/1 uyarınca bir defaya mahsus ek süre verilmesini talep ederim.” Sebebi somut yazın; örneğin hangi hesabın ya da hangi teknik incelemenin yapılacağını belirtin.

Dilekçe, raporu aldıran ve davayı gören mahkemeye verilir. HMK 445'e göre belgeler güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda hazırlanıp gönderilebilir; UYAP Vatandaş Portal'a e-Devlet şifresiyle girildiğinde dosya ve evrak görülebilir ama evrak göndermek e-imza girişi gerektirir. Dilekçeyi UYAP Doküman Editörü'nde hazırlayıp imzalamanın adımlarını UYAP dilekçe yazma rehberimizde anlattık. Mahkeme rapora dayanarak karar verirse raporun nasıl değerlendirildiğini kararın gerekçesinden okursunuz; bölümleri gerekçeli karar nedir yazımızda. Karara karşı başvuru için istinaf süresi ve istinaf dilekçesi örneği rehberlerimize bakın.

9- Ceza ve idari yargıda bilirkişi raporu

Ceza davalarında bilirkişi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 63. ve devamı maddelerinde düzenlenir. CMK 67/4'e göre rapor örnekleri duruşma sırasında Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine ya da kanuni temsilciye doğrudan verilebilir ya da iadeli taahhütlü mektupla gönderilebilir. CMK 67/5'e göre inceleme tamamlandığında yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için süre verilir; yani ceza yargılamasında süre HMK'daki gibi kanunda iki hafta olarak yazılı değildir, mahkemenin verdiği süreye bakılır. Bu istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli bir karar verilir.

CMK 67/3 de HMK 279/4 gibi bilirkişinin hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamayacağını söyler; CMK 67/6 bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alınabileceğini, CMK 68 bilirkişinin duruşmada dinlenebileceğini, CMK 69 ise hâkimin reddini gerektiren sebeplerin bilirkişi hakkında da geçerli olduğunu düzenler. İdari yargıda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 31. maddesine göre bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve HMK'nın ilgili hükümleri uygulanır. Hukuk ve ceza yargısında bilirkişi raporu kuralları, idari yargıyla birlikte tabloda:

10- Dilekçeyi hazırlarken: raporu okumak ve avukata danışmak

İyi bir itiraz dilekçesi raporu baştan sona, görevlendirme kararı elinizdeyken okumakla başlar: hangi sorunun sorulduğu, raporun hangi sayfada bu soruya cevap verdiği ve sonuca hangi gerekçeyle varıldığı itirazınızın zeminidir. Ek süre, uzman görüşü, bilirkişinin reddi ya da yeni bilirkişi istemi gibi konular dosyadan dosyaya farklı sonuç doğurabilir; bu yüzden somut dosyanızda bir avukata danışın. Bilirkişi raporuna itirazda sık hatalar şunlardır:

Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu hazırlıkta yardımcı olmak için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, şifreniz kaydedilmez; seçtiğiniz dosyanın evrakı sizin parolanızla şifreli olarak kopyalanır ve taranmış evrak da metne çevrilir. Hukuk asistanı bilirkişi raporunu, görevlendirme kararını ve kanunun resmî metnini okuyarak “rapor ne zaman tebliğ edilmiş, görevlendirme kararında hangi sorular sorulmuş?” gibi sorularınızı evrakınıza dayanarak yanıtlar ve isterseniz itiraz süresi için hatırlatma kurar; önerdiği hatırlatma onayınız olmadan gönderilmez. Asistan hukuki danışmanlık vermez; itiraz dilekçesini siz yazar, imzalar ve verirsiniz. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine, tüm yazılar için blog sayfasına ve UDF tarafı için UDF ve UYAP rehberlerine bakabilirsiniz.

• Süreyi rapor tarihinden saymak: süre raporun düzenlendiği ya da mahkemeye verildiği tarihten değil, size tebliğinden işler (HMK 281/1).
• Ek süreyi süre geçince istemek: ek süre için de iki haftalık süre içinde mahkemeye başvurulur (HMK 281/1).
• Genel itirazla yetinmek: eksik ya da belirsiz hususu, dosyadaki yerini ve istenen talebi göstermemek mahkemeye neyin tamamlanacağını söylemez.
• Ret ile itirazı karıştırmak: bilirkişinin reddi ayrı bir yoldur ve ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde istenir (HMK 272/3).

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.36, 90-95, 104, 266-282, 293, 445) — mevzuat.gov.tr
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.63, 67-69) — mevzuat.gov.tr
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.31) — mevzuat.gov.tr
• 7201 sayılı Tebligat Kanunu (m.7/a) — mevzuat.gov.tr
• UYAP Vatandaş Portal Sıkça Sorulan Sorular (PDF) — Adalet Bakanlığı