Tensip zaptı nedir? Neler yazılır, taraf ne yapar?

1- Tensip zaptı nedir, “tensip” ne demek?

Tensip, kanun dilinde bir işin nasıl yapılacağını uygun görüp belirlemek anlamında kullanılır. Bu kullanım bugün yürürlükteki kanunlarda da durur: 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 7. maddesine göre tebliğin hangi vasıtayla yapılacağı “mahkeme reisi, hakim veya tebliği yaptıracak diğer merciler tarafından tensip edilir.” 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 65. maddesinde de aynı fiil geçer: icra mahkemesi, gecikmeli yapılan bir itiraz üzerine gecikme sebebinin mahiyetine göre “takibin tatilini tensip edebilir.” Yani tensip, hâkimin bir konuda takdir kullanarak karar vermesidir.

Tensip zaptı bu sözcükten gelir: hâkimin, dava dosyası önüne geldiğinde ilk işleri uygun gördüğü şekilde belirlediği ara karardır. Dikkat çekici bir nokta var: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun resmî metninde “tensip” kelimesi hiç geçmez; bunu kanunun mevzuat.gov.tr metninde arayarak doğruladık. Tensip zaptı kanunda ayrı bir kurum değildir; hâkimin, kanunun bu aşamada öngördüğü işleri tek tutanakta toplamasıdır. Bu yüzden bir tensip zaptının içeriği dosyadan dosyaya değişir, ama içine yazılan her işin dayanağı kanundadır.

Tensip kelimesinin kanunlardaki yeri ve tensip zaptının niteliği özetle şöyledir:

• Tensip: uygun görüp karar vermek; hâkimin takdir kullanması.
• Tebligat Kanunu m.7: tebliğ vasıtası tensip edilir.
• İİK m.65: takibin tatili tensip edilebilir.
• HMK metninde tensip kelimesi geçmez; işlerin dayanağı ayrı maddelerdir.

2- Tensip zaptı ne zaman hazırlanır?

HMK 118'e göre dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dosya hâkimin önüne geldiğinde ilk iş, davanın yürüyebilmesi için gereken işlemleri belirlemektir: dava dilekçesinin davalıya tebliği, harç ve gider avansının yeterli olup olmadığı, dava şartlarında bir eksiklik bulunup bulunmadığı. Uygulamada bu ilk ara karar tensip zaptıdır. Kanunda tensip için ayrı bir süre yazılı değildir; bu yüzden tensip zaptının hangi gün yazılacağını kanundan hesaplayamazsınız, dosya hareketlerinden takip edersiniz.

Tensipten sonra dosya, yazılı yargılama usulünde dilekçeler aşamasına geçer. HMK 122'ye göre dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir ve davalının iki hafta içinde davaya cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir. HMK 136'ya göre davacı cevaba cevap, davalı da ikinci cevap dilekçesi verebilir. HMK 137'ye göre ön inceleme dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır; ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez. Tebliğin elektronik tebligatla yapıldığı dosyalarda tebliğ tarihinin nasıl belirlendiğini e-tebligat süre hesaplama rehberimizde anlattık.

Davanın açılmasından tahkikata kadar sıra şöyledir:

• Dava dilekçesi kaydedilir: dava bu tarihte açılmış sayılır (HMK m.118).
• Tensip zaptı yazılır: tebligat, avans ve dava şartları için ilk işler belirlenir.
• Dilekçeler karşılıklı verilir: cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap (HMK m.127, 136).
• Ön inceleme yapılır: dosya üzerinden inceleme ve ön inceleme duruşması (HMK m.137-140).
• Tahkikat başlar: taraflar tahkikat ve sözlü yargılama için davet edilir (HMK m.147).

3- Tensip zaptında neler olur?

Tensip zaptı (ara karar) içinde hangi işlerin yazılacağı kanunda tek bir liste hâlinde sayılmaz; hâkim dosyanın durumuna göre karar verir. Ancak bu aşamada mahkemenin bakmak zorunda olduğu konular kanundan bellidir. Tensip zaptında karşınıza çıkabilecek başlıklar ve kanundaki dayanakları aşağıdaki tabloda:

Tablodaki her satır ayrı bir yükümlülük doğurabilir. HMK 115'e göre mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkünse bunun tamamlanması için kesin süre verir ve bu süre içinde noksanlık giderilmezse davayı usulden reddeder. HMK 120'ye göre davacı, yargılama harçları ile Adalet Bakanlığınca her yıl çıkarılan gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa eksiğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. Avans tutarı her yıl çıkarılan tarifeye bağlı olduğu için bu yazıda rakam vermiyoruz; güncel tutarı o yılın tarifesinden okuyun.

Tensip zaptında yer alabilecek işleri dört başlıkta düşünebilirsiniz:

• Tebligat: dava dilekçesi davalıya gönderilir.
• Avans: gider ve delil avansı istenir.
• Dava şartları: eksik varsa kesin süre verilir.
• Süreler: taraflara verilen kesin süreler yazılır.

4- Tensip zaptı gelince taraf ne yapar? Dilekçe süreleri

Tensip zaptı size tebliğ edildiyse ya da UYAP'ta gördüyseniz ilk işiniz, tutanakta size verilen işleri ve süreleri tek tek çıkarmaktır. Kanunun dilekçeler aşamasında taraflara tanıdığı süreler bellidir. HMK 127'ye göre cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanması çok zor yahut imkânsızsa, yine bu süre içinde mahkemeye başvuran davalıya cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Ek süre talebi, cevap süresi dolmadan yapılmalıdır.

Süreyi kaçırmanın sonucu ağırdır. HMK 128'e göre süresi içinde cevap dilekçesi vermemiş olan davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır. HMK 117'ye göre yetki itirazı ve tahkim itirazı gibi ilk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez. HMK 136'ya göre davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap; davalı da davacının cevabının kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir. HMK 141'e göre taraflar bu dilekçelerle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ise iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez (ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır).

Dilekçeler aşamasındaki süreler yan yana şöyledir. Cevap dilekçesini UYAP üzerinden hazırlayacaksanız UYAP dilekçe yazma rehberimize bakabilirsiniz:

5- Kesin süre ve avans: tensipteki süreyi kaçırırsanız

Tensip zaptında bir sürenin yanında “kesin süre” ifadesini görürseniz dikkat edin. HMK 94'e göre kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkim de tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir; bu durumda süreye konu işlemi hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklar ve süreye uyulmamasının hukuki sonuçlarını açıkça tutanağa geçirerek ihtar eder. Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar. Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçiren taraf yeniden süre isteyebilir; bu şekilde verilecek ikinci süre kesindir ve yeniden süre verilemez.

Avans konusunda da benzer bir kural vardır. HMK 324'e göre taraflardan her biri, ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflardan biri avans yükümlülüğünü yerine getirmezse diğer taraf bu avansı yatırabilir; aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Tanık ya da bilirkişi gibi bir delile dayanıyorsanız, tensip zaptında ya da sonraki ara kararlarda bu delil için avans istenip istenmediğine mutlaka bakın.

Tensipteki süreyi kaçırmanın sonuçları kanunda şöyle yazılıdır:

• İşlem hakkı düşer: kesin süre geçince o işlem yapılamaz (HMK m.94).
• Delilden vazgeçilmiş sayılır: delil avansı kesin sürede yatırılmazsa (HMK m.324).
• Dava usulden reddedilir: dava şartı noksanlığı kesin sürede giderilmezse (HMK m.115).
• Vakıalar inkâr edilmiş sayılır: cevap dilekçesi süresinde verilmezse (HMK m.128).

6- Tensipten sonra: ön inceleme ve ön inceleme duruşması

Tensip zaptı ile ön inceleme aynı şey değildir. Tensip ilk ara karardır; ön inceleme ise HMK 137'ye göre dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılan aşamadır. Mahkeme ön incelemede dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir. HMK 138'e göre mahkeme öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir.

HMK 139'a göre mahkeme bu incelemeyi tamamladıktan sonra ön inceleme için bir duruşma günü tespit ederek taraflara bildirir. Davetiyede ihtar edilen hususlardan biri taraflar için özellikle önemlidir: davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde dilekçelerde gösterilen ama henüz sunulmayan belgeleri mahkemeye sunmak veya başka yerden getirtilecek belgeler için gereken açıklamayı yapmak gerekir. HMK 140/5'e göre bu ihtara rağmen belgeleri sunmayan ya da gerekli açıklamayı yapmayan tarafın bu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir.

HMK 140'a göre hâkim ön inceleme duruşmasında, gerekli görürse dava şartları ve ilk itirazlar hakkında tarafları dinler; sonra tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder ve tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlatarak sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder. Duruşmanın sonunda anlaşamadıkları hususlar tutanakla tespit edilir ve tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür. Ön inceleme tek duruşmada tamamlanır; zorunlu hâllerde bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü verilir. HMK 142'ye göre ön inceleme duruşması tamamlandıktan sonra, tahkikata başlamadan önce hak düşürücü süreler ile zamanaşımı hakkındaki itiraz ve def'iler karara bağlanır. Ön inceleme duruşmasına hazırlık adımları şunlardır:

1. Davetiyedeki tarihi ve kesin süreyi not edin; iki haftalık süre davetiyenin tebliğinden başlar.
2. Dilekçede gösterip sunmadığınız belgeleri listeleyin.
3. Belgeleri kesin süre içinde sunun ya da başka yerden getirtilmeleri için gereken açıklamayı yapın.
4. Anlaşılan ve anlaşılamayan hususları hazırlayın; duruşmada bunlar tutanağa geçer.

7- Basit yargılama ve ceza davalarında ilk aşama

Her dava yazılı yargılama usulüne tabi değildir. HMK 316'ya göre basit yargılama usulü; sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işler, her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler, hizmet ilişkisinden doğan davalar ve kanunda sayılan diğer hâllerde uygulanır. HMK 320'ye göre bu usulde mahkeme, mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir. Daha önce karar verilemeyen hâllerde mahkeme ön inceleme konularını ilk duruşmada ele alır: dava şartları ve ilk itirazlarla hak düşürücü süre ve zamanaşımı hakkında tarafları dinler, anlaşılan ve anlaşılamayan hususları tespit eder ve tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder. Tahkikat bu duruşma hariç iki duruşmada tamamlanır ve duruşmalar arasındaki süre bir aydan uzun olamaz; zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini belirterek daha sonraki bir güne duruşma verebilir.

Ceza davalarında iddianamenin kabulünden sonra yapılan duruşma hazırlığı da uygulamada tensip olarak anılabilir; ancak dayanak HMK değil Ceza Muhakemesi Kanunu'dur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 175. maddesine göre iddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar; mahkeme iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. CMK 176'ya göre iddianame, çağrı kâğıdı ile birlikte sanığa tebliğ olunur; tutuklu olmayan sanığa tebliğ olunacak çağrı kâğıdına, mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır. CMK 177'ye göre sanık, tanık veya bilirkişinin davetini ya da savunma delillerinin toplanmasını istiyorsa bu dilekçeyi duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime verir.

Usule göre ilk aşama aşağıdaki tabloda karşılaştırılıyor: yazılı yargılama, basit yargılama ve ceza yargılaması. Yargılamanın sonunda verilen hükmün gerekçesi ve tebliğiyle başlayan kanun yolu süreleri için gerekçeli karar rehberimize bakabilirsiniz:

8- “Tensip zaptı hazırlandı” ne demek, nereden görülür?

UYAP Vatandaş Portal'da ya da e-Devlet'te dosya hareketlerinde “tensip” ifadesini içeren bir kayıt görüyorsanız, mahkeme dosyadaki ilk ara kararını yazmış demektir. Bu kayıt dava hakkında bir hüküm değildir; davanın kabul ya da reddi anlamına gelmez, yalnız yargılamanın hangi işlemlerle yürüyeceğini gösterir. Tutanağın kendisini okumadan ne yapmanız gerektiğini bilemezsiniz; çünkü süreler ve yükümlülükler kayıt başlığında değil, tutanağın metnindedir.

UYAP Vatandaş Portal'a e-Devlet şifresiyle giren kullanıcı dosyalarını ve evrakını görebilir; dava açma ve evrak gönderme işlemleri ise e-imza girişi gerektirir. Portaldaki evrak .udf uzantılıysa ne olduğunu UDF dosyası nedir yazımızda anlattık; resmî editör için UYAP Editör indirme rehberine, tarayıcıda açmak için ücretsiz UDF görüntüleyici sayfasına, telefondan bakıyorsanız telefonda UDF dosyası açma rehberine bakabilirsiniz. Tensip zaptını okurken izleyeceğiniz adımlar şunlardır:

Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu takip için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, seçtiğiniz dosyanın evrakı şifreli kopyalanır ve metne çevrilir. Hukuk asistanı dosyanızdaki evrakı ve kanunun resmî metnini okuyarak “tensip zaptında bana hangi süre verildi, avans istenmiş mi?” gibi sorularınızı yanıtlar; isterseniz son gün için hatırlatma kurar. Asistan hukuki danışmanlık vermez ve davanın sonucuna dair tahminde bulunmaz; dilekçenin hazırlanması, gönderimi ve harç ödemesi sizde kalır.

Tensip zaptı ilk ara karardır; dava ilerledikçe başka ara kararlar ve sonunda hüküm gelir. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine, tüm yazılar için blog sayfasına, UDF tarafı için UDF ve UYAP rehberlerine bakabilirsiniz. Bu yazıdaki süreler kanunun genel kurallarıdır; somut dosyanızda süre ve yapılacak işler konusunda bir avukata danışın.

1. Tensip zaptını UYAP'ta açın ve size yüklenen işleri işaretleyin.
2. Her işin süresini ve kesin olup olmadığını yazın.
3. Tebliğ tarihini bulun; HMK 127 ve 139'daki süreler tebliğden başlar.
4. Son günleri takvime işleyin ve istenen avansları süresinde yatırın.

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.94, 115, 117, 118, 120, 122, 127, 128, 136, 137, 138, 139, 140, 141, 142, 147, 316, 320, 324, 341) — mevzuat.gov.tr
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.175, 176, 177) — mevzuat.gov.tr
• 7201 sayılı Tebligat Kanunu (m.7) — mevzuat.gov.tr
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m.65) — mevzuat.gov.tr