Süre uzatım dilekçesi: HMK'ya göre ek süre, kesin süre ve yer tutuculu örnek

1- Süre uzatım dilekçesi nedir, hangi sürelerde işe yarar?

Bir davada yapılacak işlemlerin çoğu bir süreye bağlıdır: davaya cevap vermek, bilirkişi raporuna itiraz etmek, belge sunmak ya da karara karşı kanun yoluna başvurmak gibi. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 90. maddesi sürelerin iki kaynağı olduğunu söyler: süreler ya kanunda belirtilir ya da hâkim tarafından tespit edilir. Süre uzatım dilekçesinin işe yarayıp yaramayacağı, önünüzdeki sürenin bu ikisinden hangisi olduğuna bağlıdır.

HMK 90/1'e göre kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında hâkim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez; yani kanuni süre için hâkim artıramaz kuralı geçerlidir. HMK 90/2'ye göre ise hâkim kendi tespit ettiği süreleri haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir ve gerekli görürse kararından önce tarafları da dinler. Kanunun kendisinin ek süre öngördüğü istisnalar da vardır: cevap dilekçesi için ek cevap süresi bunlardan biridir ve kanunda bir defaya mahsus verilebileceği yazar. Süreyi kaçırdıysanız ise uzatma değil, şartları varsa eski hâle getirme konuşulur. Süre uzatımında dört durum ayırt edilir ve bu yazının iskeletini oluşturur:

• Kanuni süre: kanunda yazılan süre; kanunda istisna yoksa hâkim artıramaz (HMK 90/1).
• Hâkimin süresi: hâkimin verdiği süre; haklı sebeple artar ya da azalabilir (HMK 90/2).
• Ek cevap süresi: cevap dilekçesi için kanunun tanıdığı, bir defaya mahsus ek süre (HMK 127, 317).
• Eski hâle getirme: elde olmayan sebeple kaçırılan süre için başvurulan yol (HMK 95-101); kaçırılan süre için ayrı bir dilekçe gerekir.

2- Kanuni süre ile hâkimin verdiği süre: HMK 90 ve 94

HMK 94/1 kısa ve kesindir: kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkimin verdiği süreler ise kural olarak kesin değildir; HMK 94/2'ye göre hâkim, tayin ettiği sürenin kesin olduğuna ayrıca karar verebilir. Bu durumda hâkim, kesin süreye konu işlemi hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklar ve süreye uyulmamasının hukuki sonuçlarını açıkça tutanağa geçirerek ihtar eder. Bu yüzden bir ara kararında ya da duruşma tutanağında "kesin süre" ifadesini gördüğünüzde, hangi işlemin istendiğini ve süre kaçırılırsa ne olacağını aynı metinde aramanız gerekir.

Kesin olmayan bir süreyi kaçırmanın sonucu daha hafiftir: HMK 94/2'ye göre kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçirmiş olan taraf yeniden süre isteyebilir; ancak bu şekilde verilecek ikinci süre kesindir ve yeniden süre verilemez. Kesin süreyi kaçırmanın sonucu ise HMK 94/3'te yazılıdır: kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar. Kısaca kesin süre kaçırılırsa hak düşer. Kanunda tanınan kesin sürelere iki örnek: HMK 119/2'de dava dilekçesindeki bazı eksiklikleri tamamlamak için bir haftalık kesin süre ve HMK 139/1-ç'de ön inceleme davetiyesinde belgeleri sunmak için iki haftalık kesin süre öngörülür. Süre türleri ve uzatma ilişkisini aşağıdaki tabloda özetliyoruz.

3- Cevap dilekçesi için ek süre talebi: HMK 127

Yazılı yargılama usulünde HMK 127'ye göre cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Aynı madde, durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor yahut imkânsız olduğu durumlarda, yine bu süre zarfında mahkemeye başvuran davalıya ek süre verilebileceğini söyler. Ek sürenin kanunda yazan şartları şunlardır: cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek. Ek cevap süresi talebi hakkında verilen karar taraflara derhâl bildirilir.

"Cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlamak" ibaresi maddeye 22/7/2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla eklenmiştir; bugünkü metne göre ek süre, talebi verdiğiniz günden değil, iki haftalık asıl sürenin bittiği günden itibaren sayılır. Maddede ek sürenin "verilebilir" olduğu yazar; karar mahkemenindir. Talebi verdikten sonra kararı dosyanızdan izleyin ve ret ihtimaline karşı cevabınızı hazırlamayı sürdürün. Süreyi kaçırmanın sonucu ağırdır: HMK 128'e göre süresi içinde cevap dilekçesi vermemiş olan davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır. Dava dosyasındaki ilk kararların nasıl okunacağını tensip zaptı nedir yazımızda anlattık.

Takvim üzerinde bir örnek (HMK 92/2'ye göre hafta ve ay olarak belirlenen süre, başladığı güne karşılık gelen günün tatil saatinde biter): dava dilekçesi 2 Kasım 2026 Pazartesi günü tebliğ edildiyse iki haftalık cevap süresi 16 Kasım 2026 Pazartesi günü biter. Ek süre talebinin bu tarihe kadar verilmesi gerekir. Mahkeme bir aylık ek süre verirse ek süre 16 Kasım'dan itibaren işler ve 16 Aralık 2026 Çarşamba günü biter. Tebliğ elektronik yolla yapıldıysa başlangıç günü farklıdır; e-tebligat süre hesaplama rehberimizde bu hesabı ayrıca gösterdik. Ek cevap süresi nasıl işler? Dava dilekçesi tebliğ edilir; iki hafta içinde talep yapılır; mahkeme karar verir; ek süre bitimden işler. Adım adım:

1. Tebliğ tarihini bulun: dava dilekçesinin size hangi gün tebliğ edildiğini tebligat kaydından ya da dosyadan öğrenin.
2. Asıl sürenin son gününü yazın: iki haftayı sayın; son gün resmî tatile denk gelirse HMK 93'e göre süre izleyen ilk iş günü biter.
3. İki hafta içinde talep: ek süre talebinin iki haftalık cevap süresi dolmadan mahkemeye ulaşması gerekir.
4. Somut gerekçe yazın: cevabın süresinde hazırlanmasını neyin çok zor yahut imkânsız kıldığını belgeleriyle açıklayın.
5. Kararı izleyin: ek süre verilirse yeni son günü asıl sürenin bitiminden itibaren hesaplayın.

4- Basit yargılamada ek süre: HMK 317 ve sulh hukuk davaları

Her dava yazılı yargılama usulüyle görülmez. HMK 316'ya göre basit yargılama usulü, kanunlarda açıkça belirtilenler dışında, maddede sayılan durumlarda uygulanır. Sayılanlar arasında sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işlerde, her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işlerde, hizmet ilişkisinden doğan davalarda, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma taleplerinde ve diğer kanunlarda bu usulün uygulanacağı belirtilen dava ve işler vardır.

Basit yargılamada da cevap süresi HMK 317/2'ye göre dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; ancak ek sürenin üst sınırı daha kısadır. Mahkeme, aynı şartlarla, cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlamak ve bir defaya mahsus olmak üzere iki haftayı geçmemek üzere ek süre verebilir. HMK 317/3'e göre basit yargılamada taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez. Önceki örnekte basit yargılamada iki haftalık ek süre verilirse ek süre 16 Kasım'dan itibaren işler ve 30 Kasım 2026 Pazartesi günü biter. Kanundaki ek süre sınırları aşağıdaki tabloda bir aradadır; bilirkişi raporu ve idari yargı satırlarını izleyen iki bölümde açıklıyoruz.

5- Bilirkişi raporuna itirazda ek süre: HMK 281

HMK 281/1'e göre taraflar bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde raporun tamamlattırılmasını, açıklama yapılmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilir. 7251 sayılı Kanunla bu fıkraya eklenen cümle, bu talebin süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde de ek süre tanır: yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa, sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.

Bu hüküm cevap dilekçesindeki ek sürenin bir benzeridir; fark, özel yahut teknik bir çalışma ihtiyacının da açıkça sebep olarak sayılmasıdır. Örneğin bir hesap raporunu incelemek için uzman görüşü almanız gerekiyorsa bunu talebinizde somut olarak yazmanız beklenir. Rapora itirazın içeriğini, süresini ve örnek iskeletini bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi rehberimizde ayrıca anlattık. Kanunun açıkça ek süre tanıdığı bu hâllerde ortak olan ek süre talebinin şartları şunlardır:

• Asıl süre içinde başvuru: talep, asıl süre dolmadan mahkemeye yapılır.
• Çok zor ya da imkânsız: işlemin süresinde hazırlanmasının çok zor ya da imkânsız olduğu gösterilir; bilirkişi raporunda özel yahut teknik çalışma ihtiyacı da sebeptir.
• Bir defaya mahsus: ek süre aynı işlem için bir kez verilir.
• Bitimden itibaren işler: ek süre, talep gününden değil asıl sürenin bitiminden itibaren sayılır.
• Üst sınırı aşmaz: kanunda yazan üst sınır (bir ay ya da iki hafta) aşılamaz.

6- İdari yargıda süre uzatımı: İYUK 16

İdare ve vergi mahkemelerinde dilekçeler karşılıklı tebliğ edilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 16/3. maddesine göre taraflar, yapılacak tebliğlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir. Bu süre, ancak haklı sebeplerin bulunması hâlinde, taraflardan birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararı ile otuz günü geçmemek ve bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir.

İYUK 16/3'ün son cümlesi süre uzatım dilekçesinin zamanlaması için açıktır: sürenin geçmesinden sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez. İYUK 16/4'e göre de taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemez. İYUK 8'e göre idari yargıda süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar ve son gün tatile rastlarsa izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. İdari yargıda süre uzatımının adımları şöyledir:

1. Tebliğden otuz gün: cevap süresini tebliğ tarihini izleyen günden başlayarak sayın.
2. Haklı sebep gösterilir: uzatma isteğinizin sebebini somut olarak yazın.
3. Mahkeme kararı gerekir: süre ancak görevli mahkemenin kararıyla uzar.
4. En çok otuz gün, bir defa: uzatma otuz günü geçemez ve bir defaya mahsustur; talebi süre geçmeden verin.

7- Dilekçeyle uzatılamayan süreler: kanun yolu, tatil ve adli tatil

Kanun yolu süreleri kanuni süredir. HMK 345/1'e göre istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar; HMK 361/1'e göre temyiz süresi de tebliğ tarihinden itibaren iki haftadır. Bu maddelerde ek süre öngören bir hüküm yoktur; HMK 90/1 gereği hâkim kanundaki süreleri artıramaz ve HMK 94/1'e göre bu süreler kesindir. Bu yüzden istinaf ya da temyiz süresi için süre uzatım dilekçesi vermek süreyi uzatmaz. Sürelerin ayrıntısını istinaf süresi rehberimizde, dilekçenin yazımını istinaf dilekçesi örneği yazımızda anlattık.

Sürenin kendiliğinden uzadığı iki durum ise kanunda yazılıdır ve dilekçe gerektirmez. HMK 93'e göre resmî tatil günleri süreye dâhildir; sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter. HMK 104'e göre adli tatile tabi dava ve işlerde HMK'nın tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlarsa bu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. Bu iki kuralın uygulamasını adli tatilde süreler yazımızda örneklerle gösterdik. Sürenin son günü nasıl bulunur? Şu sırayı izleyin:

1. Tebliğ tarihini bulun: süre, HMK 91'e göre tebliğ ya da kanunda öngörülen hâllerde tefhim tarihinden işlemeye başlar.
2. Süreyi gün ya da hafta olarak sayın: gün olarak belirlenmiş sürede tebliğ günü hesaba katılmaz (HMK 92/1).
3. Son gün tatilse ilk iş günü: resmî tatile rastlayan son gün izleyen ilk iş gününe kayar (HMK 93).
4. Adli tatile denk gelirse bir hafta: adli tatile tabi işlerde süre tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzar (HMK 104).

8- Süreyi kaçırdıysanız: yeniden süre ve eski hâle getirme

Süre kaçırıldıysa, süre dolduktan sonra verilen uzatma talebi kural olarak işe yaramaz; bu noktada iki ayrı yol konuşulur. Birincisi kesin olmayan sürede yeniden süre istemektir: HMK 94/2'ye göre kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçirmiş olan taraf yeniden süre isteyebilir, ancak verilecek ikinci süre kesindir. İkincisi eski hâle getirmedir: HMK 95'e göre elde olmayan sebeplerle, kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kimse eski hâle getirme talebinde bulunabilir. Aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa bu talepte bulunulamaz (HMK 95/2).

HMK 96/1'e göre eski hâle getirme, işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde talep edilmelidir; HMK 96/2'ye göre ilk derece ve istinaf yargılamalarında en geç nihai karar verilinceye kadar talepte bulunmak mümkündür. HMK 97'ye göre talep dilekçeyle yapılır; dilekçede talebin dayandığı sebepler ile bunların delil veya emareleri gösterilir ve süresinde yapılamayan işlemin de aynı süre içinde yapılması zorunludur. HMK 98'e göre talep, işlem hakkında hangi mahkemede inceleme yapılacak idiyse o mahkemeden; istinaf hakkının düşmesi hâlinde bölge adliye mahkemesinden, temyiz hakkının düşmesi hâlinde Yargıtaydan istenir. HMK 99'a göre talep yargılamanın ertelenmesini gerektirmez ve hükmün icrasına engel olmaz; HMK 101'e göre giderler kural olarak talepte bulunan tarafa yükletilir.

Ceza yargılamasında eski hâle getirme ayrıca düzenlenmiştir (CMK 40-42). 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 40. maddesine göre kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi eski hâle getirme isteminde bulunabilir; kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi hâlinde de kişi kusursuz sayılır. CMK 41/1'e göre dilekçe engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde verilir; bu süre 2/3/2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla "yedi gün" yerine "iki hafta" olmuştur. CMK 41/2'ye göre dilekçe verildiği anda yapılamayan usul işlemleri de yerine getirilir.

9- Yer tutuculu süre uzatım dilekçesi örneği

Aşağıdaki süre uzatım dilekçesi örneği, yazılı yargılamada HMK 127'ye dayanan bir ek cevap süresi talebi için iskelettir: köşeli parantez içindeki her ifade kendi dosyanızdaki bilgiyle değiştirilecek bir yer tutucudur. Gerçek bir dosyaya ait isim, numara ya da olgu içermez. Basit yargılamada dayanak HMK 317/2, bilirkişi raporunda HMK 281/1, idari yargıda İYUK 16/3 olur ve üst sınırlar değişir; hâkimin verdiği bir süre için ise dayanak HMK 90/2'dir. Süre uzatım dilekçesinin sırası şöyledir: mahkeme ve dosya numarası, tebliğ ve süre sonu, somut gerekçe, talep sonucu, tarih ve imza.

Gerekçe bölümü dilekçenin kalbidir: "yoğunluk" gibi genel ifadeler yerine cevabın süresinde hazırlanmasını çok zor yahut imkânsız kılan somut durumu ve bunu gösteren belgeyi yazın. Örnek yazım: "Dava dilekçesinde dayanılan [belge türü] belgelerin [kurum adı] kayıtlarından getirtilmesi gerekmekte olup bu kayıtlar [tarih] tarihinde talep edilmiştir." Dilekçe UYAP üzerinden gönderilecekse UYAP Vatandaş Portal sıkça sorulan sorular belgesine göre e-Devlet şifresiyle giren kullanıcı dosyalarını ve evraklarını görebilir, ancak evrak gönderme işlemlerini e-imza girişi olmadan yapamaz. Dosyadaki .udf uzantılı evrakı açmak için ücretsiz UDF görüntüleyicimiz dosyayı sunucuya göndermeden cihazınızda açar; UYAP'ta dilekçe hazırlamayı UYAP'ta dilekçe yazma rehberinde anlattık. Araçlarımız bağımsızdır; UYAP ya da Adalet Bakanlığı ile bağlantıları yoktur.

10- Dilekçeyi verirken: dikkat edilecekler ve avukata danışmak

Süre uzatım talebinde ilk dikkat edilecek nokta zamanlamadır: HMK 127 ve 317 talebin "yine bu süre zarfında" yapılmasını, İYUK 16/3 ise sürenin geçmesinden sonra yapılan uzatma taleplerinin kabul edilmeyeceğini açıkça söyler. Bir diğer yanılgı, ek sürenin talep edilince kendiliğinden verildiğini sanmaktır; kanun ek sürenin "verilebilir" olduğunu yazar ve karar mahkemenindir. Hangi sürenin kanuni, hangisinin hâkimin süresi olduğu ve eski hâle getirme şartlarının oluşup oluşmadığı somut olaya göre değişir; somut dosyanızda bir avukata danışın. Dilekçeyi vermeden önce şu listeyi kontrol edin:

Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu hazırlıkta yardımcı olmak için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, şifreniz kaydedilmez; seçtiğiniz dosyanın evrakı sizin parolanızla şifreli olarak kopyalanır ve taranmış evrak da metne çevrilir. Hukuk asistanı dosyanızdaki evrakı ve HMK dâhil temel kanunların resmî metnini okuyarak "dava dilekçesi hangi tarihte tebliğ edilmiş, ara kararında süre kesin olarak mı verilmiş?" gibi sorularınızı evrakınıza dayanarak yanıtlar ve isterseniz süre için hatırlatma kurar; önerdiği hatırlatma onayınız olmadan gönderilmez. Asistan hukuki danışmanlık vermez; dilekçeyi siz yazar, imzalar ve verirsiniz. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine, tüm yazılar için blog sayfasına bakabilirsiniz; kararın gerekçesini okumayı da gerekçeli karar nedir yazımızda anlattık.

• Süre dolmadan başvurun: talebin asıl süre içinde mahkemeye ulaştığından emin olun.
• Somut gerekçe yazın: cevabı ya da işlemi süresinde hazırlamayı neyin çok zor yahut imkânsız kıldığını belgesiyle gösterin.
• Kararı dosyadan izleyin: ek süre kararı taraflara derhâl bildirilir; yeni son günü karar üzerinden hesaplayın.
• Cevabı hazırlamayı sürdürün: talep reddedilirse asıl süre geçerli kalır; hazırlığı bekletmeyin.
• Kanuni süreyi zorlamayın: istinaf ve temyiz gibi kanuni sürelerde uzatma talebine güvenmeyin.

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.90-104, 119, 127, 128, 139, 281, 316, 317, 345, 361) — mevzuat.gov.tr
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.8, 16) — mevzuat.gov.tr
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.40-42) — mevzuat.gov.tr
• UYAP Vatandaş Portal Sıkça Sorulan Sorular (PDF) — Adalet Bakanlığı