İstinaf süresi: hukuk, idari yargı ve ceza davalarında ne zaman başlar?

1- İstinaf nedir, hangi kararlara karşı başvurulur?

İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının bir üst mahkemede, yani hukuk ve ceza davalarında bölge adliye mahkemesinde, idari yargıda bölge idare mahkemesinde yeniden incelenmesini isteme yoludur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 341. maddesine göre istinaf yolu nihai kararlara ve bazı ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz kararlarına karşı açıktır. Ceza davalarında ilk derece mahkemelerinin hükümleri, idari yargıda idare ve vergi mahkemelerinin kararları istinaf yoluna götürülebilir. İstinafa açık kararlar şunlardır:

Her karar istinafa açık değildir. HMK 341, miktar veya değeri kanunda yazılı parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararların kesin olduğunu söyler; manevi tazminat davalarında ise miktara bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir. İdari yargıda ve ceza yargılamasında da kanunun kesin saydığı kararlar vardır. Bu sınırlar zaman zaman değiştiği için tutarı ezberden değil, kararın altında yazan kanun yolu bilgisinden ve kanunun güncel metninden okuyun. Kanun yolu süresi, kararın kendisi size ulaştığında işlemeye başlar; bu yüzden önce gerekçeli kararın ne olduğunu bilmek işinizi kolaylaştırır.

• Hukuk mahkemelerinin nihai kararları
• Bazı ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları
• İlk derece ceza mahkemesi hükümleri
• İdare ve vergi mahkemesi kararları
• İcra mahkemesinin bazı kararları

2- Hukuk davalarında istinaf süresi: iki hafta

HMK 345'in metni kısadır: “İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar.” Buradan üç sonuç çıkar. Birincisi, süre gün değil hafta olarak yazılmıştır. İkincisi, süreyi başlatan olay kararın duruşmada açıklanması değil, ilamın size usulüne uygun tebliğidir. Üçüncüsü, süre her taraf için ayrı işler: karşı tarafa karar daha önce tebliğ edildiyse onun süresi daha önce biter, sizinki kendi tebliğ tarihinizden başlar.

HMK 321'e göre karar, kural olarak gerekçesiyle birlikte açıklanır; zorunlu hâllerde hâkim yalnız hüküm özetini tutanağa yazdırabilir ve bu durumda gerekçeli kararın en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkarılması gerekir. Hukukta istinaf süresinin akışı şöyledir:

Aynı madde, istinaf süresine ilişkin özel kanun hükümlerinin saklı olduğunu da söyler. Yani bazı kanunlar farklı bir süre öngörebilir; dosyanızın hangi kanuna tabi olduğunu ve kararın altında yazan kanun yolu açıklamasını birlikte okuyun. İstinaf dilekçesinde hangi bilgilerin bulunacağı HMK 342'de sayılır ve listede “kararın başvurana tebliğ edildiği tarih” de vardır; bu yüzden tebliğ tarihini en başta not edin. Dilekçe hazırlığı için UYAP dilekçe yazma rehberimize bakabilirsiniz.

1. Karar duruşmada açıklanır
2. Gerekçeli karar size tebliğ edilir
3. İki haftalık süre işlemeye başlar
4. Dilekçe ve harç süresinde verilir

3- İdari yargıda istinaf süresi: otuz gün

İdare ve vergi mahkemelerinin kararları için kural 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 45. maddesindedir: bu kararlara karşı, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Madde, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi bu kuralın uygulanacağını söyler.

Sürenin ilk günü İYUK 8'e göre belirlenir: süreler tebliğ tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar, tatil günleri sürelere dâhildir ve sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Yani hukuk davasındaki gibi hafta değil, gün sayarsınız ve saymaya tebliğin ertesi günü başlarsınız.

İdari yargıda iki istisnaya dikkat edin. İYUK 45'e göre konusu kanunda yazılı parasal sınırı geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve iptal davaları hakkındaki bazı kararlar kesindir; ivedi yargılama usulüne tabi davalarda ise istinaf yoluna başvurulamaz. Ayrıca aynı maddeye göre istinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir; dilekçenin biçimi için temyiz hükümlerine de bakılır.

4- Ceza davalarında istinaf süresi ve 2024 değişikliği

Ceza yargılamasında süre 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 273. maddesindedir. Güncel metne göre istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir.

Bu kural yenidir. Kanunun dipnotuna göre 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanunla eski metindeki “hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün” ibaresi “hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta” olarak değiştirildi. İnternette hâlâ eski yedi günlük kuralı anlatan kaynaklar bulunabilir; ceza dosyanızda süreyi kanunun güncel metnine göre hesaplayın.

CMK 273, ağır ceza mahkemelerindeki Cumhuriyet savcılarının yargı çevrelerindeki asliye ceza mahkemelerinin hükümlerine karşı, kararın o yer Cumhuriyet başsavcılığına geliş tarihinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabileceğini de düzenler. CMK 272'ye göre ise on beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir.

5- İcra mahkemesi kararları ve dört yolun karşılaştırması

İcra mahkemesi kararlarında süre 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 363. maddesindedir. Madde, sayılan bazı kararlar dışında ve kanundaki parasal şart karşılanıyorsa istinaf yoluna başvurulabileceğini, başvuru süresinin tebliğ tarihinden itibaren iki hafta olduğunu söyler. Kanunun dipnotuna göre bu süre de 7499 sayılı Kanunla değişti: eski metindeki “tefhim veya” ibaresi çıkarıldı ve “on gün” ibaresi “iki hafta” yapıldı.

İİK 363'e göre istinaf yoluna başvuru, satıştan başka icra işlemlerini durdurmaz. Yargı yoluna göre istinaf süresi aşağıdaki tabloda yan yana görünür. Tablo kanun metinlerinden okunmuştur; özel kanunlar farklı süre öngörebilir.

6- İstinaf süresi nasıl hesaplanır?

Hesabın tamamı tebliğ tarihine dayanır; bu tarihi tahmin etmeyin, evraktan okuyun. Kâğıt tebligatta tarih tebliğ mazbatasında yazar. Elektronik tebligatta ise tebliğ, adresinize ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; bu kuralı ayrıntılı örnekle e-tebligat süre hesaplama yazımızda anlattık. İstinaf süresini hesaplama adımları şöyledir:

Hukuk davasında hafta hesabı uygulanır. HMK 92'ye göre hafta olarak belirlenmiş süre, başladığı güne son haftada karşılık gelen günün tatil saatinde biter. Örnek: gerekçeli karar size bir çarşamba günü tebliğ edildiyse, iki haftalık süre iki hafta sonraki çarşamba günü tatil saatinde biter. HMK 93'e göre resmî tatil günleri süreye dâhildir; o çarşamba resmî tatile rastlarsa süre, tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.

İdari yargıda gün hesabı uygulanır: saymaya tebliğin ertesi günü başlarsınız ve otuzuncu günü bulursunuz; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Dilekçeyi hangi mahkemeye vereceğiniz de süreyi etkiler: HMK 343'e göre istinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir ve başvurma tarihi konusunda dilekçenin kaydedildiği tarihi esas alan HMK 118 uygulanır. Evrakınız UDF biçimindeyse UDF dosyası nedir yazımıza ve ücretsiz UDF görüntüleyiciye bakabilirsiniz.

1. Tebliğ tarihini evraktan alın: mazbata ya da e-tebligat kaydındaki tarih esastır.
2. Yargı koluna göre süreyi seçin: hukukta ve cezada iki hafta, idari yargıda otuz gün.
3. Son günü takvimde bulun: hukukta aynı haftanın günü, idari yargıda tebliğin ertesinden itibaren sayılan gün.
4. Tatil ve adli tatili kontrol edin: son gün tatile ya da adli tatile rastlıyorsa uzama kuralına bakın.

7- Adli tatil istinaf süresini uzatır mı?

HMK 102'ye göre adli tatil her yıl yirmi temmuzda başlar, otuz bir ağustosta sona erer; yani 20 Temmuz – 31 Ağustos arasıdır. Adli tatil sürelerin işlemesini kendiliğinden durdurmaz. HMK 103'e göre adli tatilde de istinaf dilekçeleri alınır ve tebligat yapılır; HMK 104'e göre ise adli tatile tabi dava ve işlerde, kanunun tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlarsa bu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır.

Bu uzama yalnız adli tatile tabi işler için yazılmıştır. HMK 103, adli tatilde de görülen işleri sayar; örneğin her çeşit nafaka davaları, işçilerin hizmet akdi veya iş sözleşmesi sebebiyle açtıkları davalar ve ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma talepleri bu listededir. Ceza ve idari yargıda ise kural farklıdır. Adli tatilin istinaf süresine etkisi üç yargı kolunda şöyledir:

Uzama kuralı sürenin son gününe bakar; tebliğ adli tatilde yapıldıysa hukuk davasında süre işlemeye devam eder. Bu yüzden temmuz ve ağustos aylarında gelen kararları ayrıca işaretleyin ve tarihleri evrakınızla birlikte kontrol edin.

• Hukuk (HMK 104): adli tatile tabi işlerde süre tatilde biterse, tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzar.
• Ceza (CMK 331): adli tatile rastlayan süreler işlemez; tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzar.
• İdari yargı (İYUK 8): süre çalışmaya ara verme zamanında biterse, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzar.

8- İstinaftan sonra: temyiz süresi

Bölge adliye ya da bölge idare mahkemesinin kararına karşı bir sonraki yol temyizdir; temyiz Yargıtay'a ya da Danıştay'a yapılır. HMK 361'e göre bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin temyizi kabil nihai kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir; kanunun dipnotuna göre bu süre 7035 sayılı Kanunla “bir ay”dan “iki hafta”ya indirildi. HMK 366'ya göre istinaf yoluyla ilgili 343 ila 349 ve 352. madde hükümleri temyizde de kıyas yoluyla uygulanır.

İdari yargıda İYUK 46, Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin maddede sayılan davalardaki kararlarının kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceğini söyler. Ceza yargılamasında CMK 291, temyiz istemi için de hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftalık süreyi öngörür. Her bölge mahkemesi kararı temyize açık değildir; kesin kararları kanun ayrıca sayar. Temyiz süresi özetle şöyledir:

9- Süreyi kaçırmamak için hazırlık

İstinaf süresinde en riskli an, kararın size ulaştığı ilk günlerdir: tebliğ tarihi not edilmezse iki haftanın ne zaman bittiği belirsizleşir. Kararı aldığınız gün tebliğ tarihini yazın, son günü hesaplayın ve dilekçe ile harç hazırlığını son güne bırakmayın. HMK 344'e göre istinaf dilekçesi verilirken başvuru için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri de ödenir. Davanın başında tebliğ edilen tensip zaptında verilen süreler gibi, karar aşamasındaki süreler de kesindir. Hazırlığın mantığı şudur; son karar sizde kalır:

Cevaplama'nın Dava Dosya Cevaplama hizmeti bu hazırlıkta yardımcı olmak için tasarlandı; şu an davetle açılan erken erişim aşamasındadır. UYAP'a kendi e-Devlet hesabınızla siz girersiniz, şifreniz kaydedilmez; seçtiğiniz dosyanın evrakı sizin parolanızla şifreli olarak kopyalanır. Hukuk asistanı evrakı ve kanunun resmî metnini okuyarak “karar ne zaman tebliğ edilmiş, süre hangi maddeye göre işliyor?” sorularınızı yanıtlar ve isterseniz süre için hatırlatma kurar; önerdiği hatırlatma onayınız olmadan gönderilmez. Asistan hukuki danışmanlık vermez; istinaf dilekçesini UYAP'ta siz verirsiniz. Benzer rehberler için Dava Dosya Cevaplama kategorisine, tüm yazılar için blog sayfasına ve UDF tarafı için UDF ve UYAP rehberlerine bakabilirsiniz.

• Tebliğ tarihi: evraktan okunur
• Son gün: kanun maddesiyle hesaplanır
• Hatırlatma: onayınızla kurulur

10- Süre kaçırılırsa ne olur? Sık yapılan hatalar

HMK 94'e göre kanunun belirlediği süreler kesindir ve kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar. HMK 346'ya göre istinaf dilekçesi kanuni süre geçtikten sonra verilirse kararı veren mahkeme dilekçenin reddine karar verir; bu ret kararına karşı tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi de HMK 352'ye göre ön incelemede başvurunun süresi içinde yapılıp yapılmadığına öncelikle bakar.

Elde olmayan sebeplerle süreyi kaçıran kişi için HMK 95'te eski hâle getirme yolu vardır; talep, engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde dilekçeyle yapılır ve süresinde yapılamayan işlemin de bu süre içinde yapılması zorunludur (HMK 96, 97). Karşı taraf istinafa gittiyse HMK 348 ayrıca bir yol tanır: istinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf, başvuru süresini geçirmiş olsa bile vereceği cevap dilekçesiyle istinaf yoluna başvurabilir; cevap süresi HMK 347'ye göre tebliğden itibaren iki haftadır. Bu yolların dosyanıza uyup uymadığını tek başına değerlendirmek zordur; somut dosyanızda bir avukata danışın. İstinaf süresinde sık hatalar şunlardır:

• Hukuk davasında otuz gün süre sanmak: otuz gün idari yargının süresidir, hukukta süre iki haftadır (HMK 345).
• Karşı tarafın tebliğ tarihini esas almak: süre taraflardan her birine yapılan tebliğle ayrı ayrı işler.
• Adli tatilde bütün sürelerin durduğunu sanmak: hukukta süre işler, yalnız tatilde biterse uzar (HMK 104).
• Harç ve giderleri tamamlamamak: verilen kesin sürede tamamlanmazsa başvuru yapılmamış sayılır (HMK 344).
• Karardaki kanun yolu bilgisini okumamak: özel kanunlar farklı süre öngörebilir.

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.90-97, 102-104, 118, 321, 341-348, 352, 361, 366) — mevzuat.gov.tr
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.8, 45, 46, 61) — mevzuat.gov.tr
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.272, 273, 291, 331) — mevzuat.gov.tr
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m.363) — mevzuat.gov.tr